(hebr. „wysoki” lub „oświecony”). Syn Amrama i Jokebed, brat Mojżesza i Miriam, pierwszy arcykapłan Izraela.

„Ojciec” w aramejskim; Tytuł w modlitwie, wyrażający bliską relację (czasem tłum. „Tatusiu”).

(hebr. „tchnienie, ulotność”). Drugi syn Adama i Ewy, brat Kaina i Seta, który zginął z ręki Kaina.

(hebr. „mój ojciec jest Jahwe”). Król Judy, syn i następca Roboama; także naczelnik ósmej grupy kapłańskiej.

(hebr. „ojciec obfitości”). Arcykapłan za czasów króla Dawida, towarzysz i doradca władcy.

(hebr. „mój ojciec jest majestatem”). Wymieniony w rodowodzie Jezusa (Mt 1:13).

(hebr. „ojciec mnóstwa”). Patriarcha Izraela, wcześniej Abram; ojciec wielu narodów.

Bezdenna otchłań, głębia, dół bez dna.; Świat podziemny jako miejsce pobytu zmarłych/demonów w tradycji żydowskiej.; Przenośnie: najgłębsza część piekła.

Dokonywać dobra, czynić coś pożytecznego.; Pomagać innym i wyświadczać przysługi.; Działać słusznie z moralnego punktu widzenia.

Czyniący dobro, dobroczynny.; Pomocny, cnotliwy w działaniu.; Radosny w spełnianiu szlachetnych uczynków.

Dobry (w sensie moralnym), szlachetny, prawy.; Pożyteczny, zdolny, przydatny.; Przyjemny, radosny.

Dobroć, wewnętrzna szlachetność.; Życzliwość przejawiająca się w działaniu.; Cnota moralnej prawości i hojności.

Wielka uciecha, intensywna radość.; Wybuch szczęścia i wesela.; Uniesienie i euforia duchowa.

Radować się intensywnie, unosić się radością.; Okazywać wielkie wesele, świętować z entuzjazmem.; Przeżywać duchowe uniesienie, wyrażać szczęście.

Nieżonaty lub niezamężna.; Osoba stanu wolnego (np. wdowiec, wdowa).; Ktoś bez małżonka w danej chwili.

Być oburzonym, odczuwać silną irytację.; Reagować gniewem na niesprawiedliwość.; Wyrażać sprzeciw z emocjonalnym wzburzeniem.

Kochać bezinteresownie i z oddaniem, podejmując świadomą decyzję.; Okazywać dobroć, troskę, poświęcenie dla dobra drugiej osoby.; Pierwotnie: pozytywne nastawienie, akceptacja, życzliwość.

Miłość ofiarna, oparta na decyzji i działaniu, a nie emocjach.; Postawa życzliwości i poświęcenia wobec innych.; W starożytności: uczta miłości (agape).

Umiłowany, kochany, drogi sercu.; Ceniony, godny miłości i troski.; W kontekście społecznym: szanowany, przychylnie przyjmowany.

(hebr. „ucieczka”). Nałożnica Abrahama, matka Izmaela, wspominana w alegoriach biblijnych.

Naczynie, pojemnik.; Bukłak, zbiornik na płyny.; Określenie dużych naczyń lub wiader.

Wieść, wiadomość, nowina.; Ogłoszenie, obwieszczenie.; Nakaz, rozkaz do wykonania.

Posłaniec, wysłannik niosący wiadomość.; Anioł, istota duchowa posłana przez Boga.; W starożytności: urzędowy posłaniec, emisariusz.

Trzoda, stado (zwłaszcza bydła); Tłum lub większa gromada; Grupa istot przebywających razem.

Uświęcić, oddzielić dla Boga.; Poświęcić rzeczy lub osoby, konsekrować.; Oczyścić moralnie i wewnętrznie.

Uświęcenie, poświęcenie.; Oczyszczenie obrzędowe i moralne.; Stan świętości serca i życia.

Święty, poświęcony Bogu.; Osoba oczyszczona i oddzielona dla Boga (tak nazywali się pierwsi chrześcijanie).; Bez skazy moralnej, prawy.

Świętość, stan poświęcenia.; Nieskazitelność moralna.; Majestat wynikający z odłączenia od świata.

Świętość, majestat.; Nieskazitelność moralna.; Wzniosłość godna uwielbienia.

Zgięte ramię, kąt ramienia.; Coś ściśle otaczającego (jak zatoka).; Przenośnie: czułe objęcie.

Haczyk na ryby.; Mały hak do połowu.; Symboliczne narzędzie „wyłapywania”.

Czystość, nieskalanie moralne.; Dziewiczość, wstrzemięźliwość.; Idealna prawość wolna od zarzutów.

Oczyścić, obmyć (rytualnie lub moralnie).; Usunąć winę przez przebłaganie.; Wewnętrznie odnowić duszę.

Oczyszczenie, akt przebłagania.; Usunięcie winy przez ofiarę lub obrzęd.; Przywrócenie do stanu niewinności.

Nie wiedzieć, być nieświadomym.; Nie rozumieć, pozostawać w błędzie.; Grzeszyć z niewiedzy lub braku poznania.

Omyłka wynikająca z niewiedzy.; Grzech popełniony nieświadomie lub przez nieuwagę.; Błąd moralny z powodu braku poznania.

Niewiedza, brak poznania.; Nieświadomość moralna, duchowe zaślepienie.; Popełnianie błędów z powodu braku wiedzy.

Czysty, nieskalany moralnie.; Poświęcony Bogu, wolny od nieczystości duchowej.; Wstrzemięźliwy, skromny w postępowaniu.

Nieznajomość, nieświadomość.; Brak rozpoznania istotnych spraw.; Ignorancja prowadząca do błędów.

Nieznany, zapomniany.; Nierozpoznany, pozostający w ukryciu.; Nieświadomy, niejawny.

Rynek lub plac publiczny (jako miejsce zgromadzeń, debat, handlu). Centrum życia społecznego w starożytności.

Bywać na rynku, kupować i sprzedawać.; Prowadzić interesy lub targować się.; Włóczyć się po rynku (próżnować).

Polować, łowić.; Zdobywać zwierzynę wodną lub lądową.; Przenośnie: usidlać kogoś podstępnie.

Dziki, nieudomowiony (o zwierzętach).; Nieuprawiany, nieujarzmiony (o ziemi).; Gwałtowny, okrutny, nieokrzesany.

Pole, rola, wieś.; Gospodarstwo, zabudowania.; Teren wiejski poza miastem.

Nie spać, czuwać w nocy.; Strzec i być w gotowości.; Duchowo zachowywać przytomność umysłu.

Niespanie, czuwanie nocne.; Długotrwała warta lub straż.; Stan wzmożonej uwagi w nocy.

Prowadzić, zaprowadzać, doprowadzić (do celu).; Obchodzić święto lub spędzać czas.; Doprowawdzić przed sąd.

Prowadzenie, kierowanie.; Sposób życia, zachowanie.; Szkolenie, kształcenie, karność.

Zgromadzenie lub zawody (igrzyska).; Walka sportowa, współzawodnictwo.; Rozprawa sądowa, spór publiczny.

Walka o zwycięstwo, zmaganie.; Bolesne zmagania wewnętrzne, udręka.; Skrajne emocje, agonia.

Walczyć w igrzyskach, współzawodniczyć.; Zmagać się z trudnościami i niebezpieczeństwami.; Zabiegać o coś gorliwie, starać się z zapałem.

(hebr. „czerwona ziemia”). Pierwszy człowiek, praojciec ludzkości, symbol upadku i grzechu pierworodnego.

(hebr. „ozdoba”). Syn Kosama i ojciec Melchiego w rodowodzie Jezusa; rzadko wspominany poza genealogią.

Siostra rodzona lub przyrodnia.; Kuzynka lub bliska krewna.; Siostra w wierze, złączona wspólną religią.

Brat rodzony lub przyrodni.; Krewny, rodak, towarzysz.; Współwyznawca, członek wspólnoty chrześcijańskiej.

Braterstwo, więź rodzinna.; Wspólnota wiary lub przyjaźni.; Solidarność i życzliwość wzajemna.

Niewidoczny, niejawny.; Nieznany lub niepewny.; Pozostający w sferze przypuszczeń.

(dosł. „podziemie” lub „niewidzialny”). W mitologii bóg podziemi; w Nowym Testamencie określenie świata zmarłych, często tłumaczone jako grób lub piekło.

Bezstronny, niepoddany rozróżnieniu.; Niewyraźny, trudny do uchwycenia.; Wolny od wątpliwości i niepewności.

Nieprzerwanie, w sposób ciągły.; Bez żadnej przerwy.; Bez wytchnienia i zatrzymania.

Działać niesprawiedliwie, łamać prawo, grzeszyć.; Krzywdzić, traktować niesprawiedliwie, wyrządzać zło.

Przestępstwo, zły czyn.; Przewinienie przeciw prawu.; Grzech wymagający odpokutowania.

Niesprawiedliwość, nieprawość.; Wewnętrzna niegodziwość serca i życia.; Akt gwałcący prawo Boże i ludzkie.

Niesprawiedliwy, nieprawy.; Grzeszny, moralnie zepsuty, bezbożny.; Zdolny do czynów podstępnych i niegodziwych.

Niesprawiedliwie, niesłusznie.; Krzywdząco, bez podstaw.; Wbrew temu, co jest sprawiedliwe i godne.

Niezdatny, nieprzeszedł próby (jak zły metal).; Bezwartościowy, nieprzydatny.; Fałszywy, nieautentyczny moralnie.

Nie mieć możliwości, być pozbawionym siły lub władzy.; Być zbyt słabym, by coś wykonać.; Okazywać się niemożliwym do zrealizowania.

Bezsilny, niesprawny, niedołężny.; Słabowity fizycznie lub moralnie.; Niemożliwy do wykonania, niewykonalny.

Śpiewać, zwłaszcza na cześć kogoś.; Oddawać hołd pieśnią pochwalną.; Uroczyście intonować lub występować wokalnie.

Zawsze, stale.; Nieustannie, nieprzerwanie.; Za każdym razem, bez ustanku.

Orzeł (ptak drapieżny). Symbol siły, wolności i wyniosłości. W literaturze starożytnej (w tym biblijnej grece) używany zarówno w sensie dosłownym („orzeł”), jak i metaforycznym (np. symbol dumy lub władzy).

Chleb przaśny, bez zakwasu.; Niefermentowany, czysty w sensie rytualnym.; Obraz wolności od „kwasu” zła i nieprawości.

(hebr. „pomocnik”). Syn Eliakima w genealogii Jezusa; niewiele ponad to wiadomo z NT.

(dosł. „twierdza”). Miasto filistyńskie (Aszdod), jedno z pięciu głównych miast Filistii, leżące między Aszkelonem a Jamną.

Powietrze, atmosfera (szczególnie ta niższa jej warstwa, odróżniana od „wyższej”, eterycznej sfery).; W literaturze starożytnej i biblijnej może także symbolizować przestrzeń żywiołów (Ef 2:2 – „władca mocarstwa powietrza”), a czasem bywa używane w znaczeniu nieba w kontekście bliższym ziemi (1 Tes 4:17).

Nieśmiertelność, wieczne trwanie.; Brak podlegania śmierci.; Ciągłość istnienia w nieskończoność.

Bezprawny, zakazany, niegodziwy, niedozwolony, sprzeczny z prawem.; Coś sprzecznego z ustalonym porządkiem moralnym i prawnym.

Łamiący prawo, nikczemny.; Zły, nieobyczajny.; Działający wbrew ustalonemu porządkowi.

Unieważnić, anulować, znosić.; Odrzucić, pominąć.; Lekceważyć, nie przyjąć do wiadomości.

Zniesienie, anulowanie, usunięcie.; Odrzucenie czyichś roszczeń.; Unieważnienie umowy lub decyzji.

Ateński, odnoszący się do Aten.; Obywatel lub mieszkaniec Aten.; Charakterystyczny dla kultury i filozofii ateńskiej.

Być zniechęconym, przybitym na duchu.; Popadać w przygnębienie.; Tracić werwę i nadzieję.

Niewinny, niezasługujący na karę.; Wolny od zarzutów w oczach prawa.; Czysty moralnie.

Kozi, z koziej skóry.; Wytworzony z materiału koziego.; Symbol prostego, surowego pochodzenia.

Brzeg morza, plaża.; Linia brzegowa umożliwiająca postój statków.; Nadmorska strefa wypoczynku lub handlu.

Egipski, należący do kultury Egiptu.; Egipcjanin, mieszkaniec Egiptu.; Cechujący się zwyczajami i tradycjami egipskimi.

(dosł. „podwójna cieśnina” – etymologia dyskusyjna). Kraj w północno-wschodniej Afryce; w Apokalipsie symbol miejsca wrogiego Bożemu ludowi.

Wieczny, trwały bez początku i końca.; Niezmienny w perspektywie boskiej.; W teologii – wiekuista Boża natura.

Wstyd, skromność, bojaźń, cześć, szacunek (zarówno wobec innych, jak i wobec samego siebie).; W kontekście moralnym i społecznym w starożytnej Grecji wyrażał uczucie powstrzymujące przed czynem haniebnym lub niehonorowym.

Etiop - dosłownie „człowiek o spalonej (ciemnej) twarzy”.; W starożytności stosowany do mieszkańców obszarów na południe od Egiptu (Etiopii lub Nubii). W Nowym Testamencie pojawia się np. w Dz 8:27 (Etiopczyk, eunuch dworzanin królowej Kandaki).

Krew.; Przelana krew (ofiary lub z powodu przemocy).

Cierpieć krwotok, tracić krew.; Doznawać wycieńczenia wskutek utraty krwi.; W Ewangeliach: kobieta z upływem krwi (Mt 9:20).

Uwielbienie, pochwała.; Dziękczynienie, ofiara wysławiająca.; Publiczne wyrażenie wdzięczności.

Chwalić, wysławiać (szczególnie Boga).; Mówić dobrze o kimś, zalecać.; Rzadziej: obiecywać, przyrzekać coś.

Enigma, zagadka.; Niejasna wypowiedź, symbol wymagający interpretacji.; Coś widzianego mgliście, niewyraźnie.

Pochwała.; Porzekadło, przysłowie.; Przemowa lub wypowiedź pochwalna.

(hebr. „źródła”). Miejsce niedaleko Salim, gdzie Jan chrzcił (J 3:23); znane z obfitości wody.

Wybierać (spośród opcji).; Brać, przyjmować (np. naukę czy przykazania).

Akt wyboru, także szturm czy pojmanie.; Grupa ludzi o wspólnych naukach (sekta, partia).; Rozłam, odszczepieństwo wśród wierzących.

Wybierać, dokonywać selekcji.; Deklarować przynależność do określonej grupy (sekty).; Wyodrębniać się jako frakcja.

Podnosić, brać na siebie, dźwigać.; Zabierać, usuwać, odbierać coś (nawet siłą).; Spowodować koniec lub odebrać życie.

Dostrzegać zmysłami.; Rozumieć umysłem, zauważać subtelne szczegóły.; Wychwytywać niuanse i interpretować.

Postrzeganie zmysłowe i intelektualne.; Poznanie, rozeznanie (np. etyczne).; Umiejętność analizy na podstawie obserwacji.

Zdolność umysłu do postrzegania i rozumienia.; Właściwy osąd i przenikliwość.; Narzędzie rozeznania dobra i zła.

Nieprzyzwoity, sprośny.; Podły, hańbiący.; Sprzeczny z powszechnymi normami przyzwoitości.

Wstyd, zakłopotanie.; Sromota, hańba.; Coś, czego należy się wstydzić i unikać.

Wstydzić się, doznawać wstydu, czuć się zawstydzonym (upokorzonym).; Doświadczać hańby.; Unikać czegoś z obawy przed wstydem.

Prosić, błagać.; Pożądać, pragnąć.; Żądać, domagać się.

Prośba, żądanie.; Ważna petycja, wymaganie.; Formalne błaganie o określoną sprawę.

Przyczyna, powód.; Podstawa do kary, wina.; Zarzut przestępstwa, formalne oskarżenie.

Sprawca, powodujący dany skutek.; Odpowiedzialny (np. za przewinienie).

Nagły, niespodziewany.; Nieprzewidziany, przychodzący bez ostrzeżenia.; Zaskakujący w normalnym biegu rzeczy.

Niewola, stan uwięzienia.; Pozbawienie wolności, niemożność decydowania.; Zależność od siły zewnętrznej.

Wziąć do niewoli, zniewolić.; Porwać kogoś siłą.; Zmusić do zależności od siebie.

Pojmać w niewolę.; Ująć czyjś umysł lub serce (przenośnie).; Sprawić, że ktoś staje się całkowicie poddany.

Jeniec wojenny.; Osoba zniewolona wbrew własnej woli.; W sensie duchowym: podlegający dominacji grzechu.

Wiek, epoka, eon.; Długi okres dziejowy, także wieczność.; Nieskończony czas Boskiej rzeczywistości.

Wieczny, odwieczny.; Nieskończony w perspektywie boskiej.; Trwały na zawsze, zwłaszcza w kontekście zbawienia.

Nieczystość fizyczna.; Rozwiązłość, pożądliwe życie.; Moralna nieczystość, „brud” serca.

Nieczysty - w sensie rytualnym lub moralnym (skażony złem). Taki, od którego należy się oddzielać (wg Prawa).

Nie w porę, w czasie nieodpowiednim.; Niepomyślnie lub bez dobrego skutku.; Przynoszący stratę lub porażkę.

Pozbawiony podstępu i fałszu, nieszkodliwy.; Ufny i niepodejrzliwy wobec innych.; Wolny od winy, niewinny w zamiarach.

Cierń, ciernisty krzew.; Kolczasta roślina (np. dzika róża).; Symbol cierpienia lub trudności.

Ciernisty, spleciony z gałązek kolczastych.; Przygotowany z cierni (np. korona cierniowa).; Powodujący ból przy dotknięciu.

Bezowocny, jałowy.; Nieprzynoszący plonu, bezużyteczny.; Niespełniający zamierzonej funkcji.

Bez zarzutu, nie do potępienia.; Nienaganny w oczach prawa.; Wolny od oskarżeń i winy.

Niezakryty, niezasłonięty.; Odsłonięty w pełnym świetle.; Jawny, nieukrywany przed wzrokiem.

Niezniszczalny, trwały.; Odporny na czas i wszelkie czynniki zewnętrzne.; Nienaruszalny w wymiarze duchowym.

Nieład, stan zamieszania.; Niestałość i brak stabilizacji.; Rozchwianie, wywołujące trudności.

Niestały, zmienny, niestabilny.; Niespokojny, niepewny.; Zdolny do szerzenia zamętu i wahań.

Nie do opanowania, niepowstrzymany.; Niemożliwy do powściągnięcia w działaniu.; Porywający wszystko przed sobą.

Bez domieszek, czysty (np. wino, metal).; Prostoduszny, niewinny w zamiarach.; Wolny od wszelkiego podstępu.

Niezachwiany, stabilny.; Nieruchomy wobec przeciwności.; Nieporuszony trudnościami czy oporem.

Dojrzewać, rozkwitać.; Osiągać pełnię rozwoju.; Wydawać obfite owoce w sensie przenośnym.

Zmysł słuchu, ucho.; Coś usłyszanego: nauka, relacja, pogłoska.; Głoszenie Dobrej Nowiny.

Iść za kimś, towarzyszyć mu.; Stać się uczniem, dołączyć jako orszak.; Naśladować czyjeś nauczanie i sposób życia.

Słyszeć, poznawać przez słuch.; Dowiadywać się i zwracać uwagę na naukę.; Rozważać i rozumieć treść wypowiedzi.

Nieopanowanie, brak powściągliwości.; Niepohamowane emocje lub namiętności.; Skłonność do popadania w skrajności.

Nieopanowany, niepohamowany.; Działający pod wpływem impulsywnych namiętności.; Pozbawiony wszelkich hamulców moralnych.

Bez domieszek, czysty (np. płyn).; W stanie nienaruszonej natury.; Wolny od fałszu i zanieczyszczeń.

Dokładność, ścisłość.; Drobiazgowe przestrzeganie przepisów (np. Prawa).; Rygorystyczne stosowanie tradycji.

Dokładnie, ściśle, skrupulatnie.; Z należytą uwagą i wnikliwością.; Bez pomijania detali i niedopowiedzeń.

Szarańcza, zwłaszcza uciążliwa odmiana na Bliskim Wschodzie.; Źródło pożywienia w krajach Orientu (spożywana surowa, pieczona lub solona).; Dozwolona również Żydom, niszcząca plony w ogromnych rojach.

Słuchacz, odbiorca nauki.; Osoba ucząca się poprzez słuchanie.; Uczeń przyswajający informacje ustnie.

Nieobrzezanie, stan posiadania napletka.; Określenie osób niebędących Żydami.; W przenośni: stan ciała, w którym żądze nie są wykorzenione.

Kamień węgielny w narożu budowli.; Fundament scalający całą konstrukcję.; Symbol niezbędnego elementu struktury.

Najodleglejszy lub najwyższy punkt, skraj.; Kres terytorium lub granicy.; Skraj nieba lub ziemi.

Anulować, pozbawić mocy prawnej.; Uczynić nieważnym lub nieskutecznym.; Zniweczyć obowiązywanie przepisu czy decyzji.

Wbrew własnej woli, niechętny.; Robiący coś pod przymusem.; Postawa wewnętrznego oporu w działaniu.

Kamień alabastrowy.; Naczynie lub flakonik z alabastru na drogocenne maści.; Szkatułka chroniąca perfumy.

Chełpliwe, czcze przechwalanie się.; Zuchwała pewność siebie ignorująca prawa Boże.; Pycha oparta na przekonaniu o trwałości dóbr ziemskich.

Chwalipięta, pyszałek.; Osoba przepełniona dumą i próżnością.; Ktoś ufający wyłącznie własnym zdolnościom.

Wydawać okrzyk „alala” (zwyczaj bojowy).; Radośnie wykrzykiwać lub głośno lamentować.; Brzęczeć, dzwonić donośnie.

Niemy, oniemiały.; Pozbawiony zdolności mówienia.; Nieposiadający daru artykulacji.

Sól do przyprawiania pokarmów i ofiar.; Substancja konserwująca, istotna w diecie.; Symbol trwałego przymierza lub zgody.

Namaścić oliwą.; Stosować olej w celach duchowych lub leczniczych.; Wykonać rytuał namaszczenia.

W klasycznej i hellenistycznej grece był to po prostu samiec kury domowej (czyli kogut), czasem występujący także w znaczeniu symbolicznym (np. zapowiedzi poranka, czujności).

(dosł. „Aleksandryjczyk”). Obywatel lub mieszkaniec Aleksandrii w Egipcie, reprezentujący kulturę aleksandryjską.

Aleksander („obrońca ludzi”). Imię kilku postaci w NT (m.in. syn Szymona z Cyreny, krewny arcykapłana, brązownik przeciwstawny Pawłowi); popularne w świecie helleńskim.

Mąka (drobno zmielone ziarno).

Prawda obiektywna, zwłaszcza o Bogu i moralności.; Prawda subiektywna – szczerość wolna od fałszu.; Prawda chrześcijańska jako objawienie Bożych zamiarów.

Mówić prawdę, głosić ją otwarcie.; Nauczać i wyznawać prawdziwe treści.; Wskazywać rzeczy zgodne z rzeczywistością.

Prawdziwy, zgodny z faktami.; Mówiący prawdę, niezawodny.; Autentyczny, wierny rzeczywistości.

Rzeczywisty, autentyczny, w pełni odpowiadający swej nazwie.; Prawdomówny i szczery.; Uosabiający istotę idei w praktyce.

Mleć zboże.; Obrabiać ziarno na mąkę.; Rozdrabniać w procesie produkcji żywności.

Zaprawdę, naprawdę, w rzeczy samej.; Partykuła wzmacniająca stwierdzenie.; Podkreślenie pewności i prawdziwości słów.

Rybak. Zawód popularny w rejonie Morza Śródziemnego.

Łowić ryby, prowadzić rybołówstwo.; W przenośni: pozyskiwać ludzi.; Uprawiać zawód rybaka regularnie.

Solić, posypywać solą.; Przyprawiać solą.; Konserwować solą (np. mięso).

Ale, jednak.; Niemniej, pomimo.; „Raczej” – partykuła przeciwstawna wzmacniająca wypowiedź.

Zmieniać, przemieniać, wymieniać (coś na coś innego).; Odwracać role i kontekst.

Z innego miejsca.; Skądinąd, obcy w danym środowisku.; Pochodzący z odmiennego źródła.

Alleluja! („Chwalcie Pana!”).; Radosne wezwanie liturgiczne.; Wyraz czci i uwielbienia Boga.

Siebie nawzajem, jedni drugich, wzajemnie.

Cudzoziemiec, wywodzący się z innego pokolenia.; Obcy w narodzie.; Pozbawiony naszej tożsamości etnicznej.

Skakać, wyskakiwać.; O wodzie: tryskać, wylewać się.; Gwałtowny wybuch ruchu.

Inny, różniący się.; Odrębny w sensie jakości lub istoty.; Następny, kolejny.

Należący do kogoś innego, cudzy.; Obcy, wróg lub ktoś spoza wspólnoty.; Nieznajomy w opozycji do „swoich”.

Cudzoziemski, z innego narodu.; Nienależący do naszej grupy etnicznej.; Obcy mentalnie lub kulturowo.

Inaczej, w inny sposób.; Odmiennie lub alternatywnie.; Niezgodnie z normalną praktyką.

Młócić, obrabiać zboże po żniwach.; Wyłuskiwać ziarno przez uderzanie.; Przygotowywać ziarno do dalszej obróbki.

Bezrozumny, pozbawiony rozsądku.; Sprzeczny z logiką i zdrowym myśleniem.; Absurdalny, nieracjonalny.

Sól. Używana jako przyprawa ale również do konserwowania żywności.

Słony, przesycony solą.; W literaturze starożytnej bywa używany w odniesieniu do słonej wody (np. morskiej) oraz do słonego smaku (np. potraw).

Łańcuch, kajdany.; Więzy unieruchamiające ciało.; Narzędzie niewoli fizycznej.

Klepisko. Utwardzone miejsce na polu, służące do omłotu po żniwach.

Lis. W przenośni: człowiek podstępny i przebiegły. Symbol chytrości w literaturze.

Schwytanie, złapanie.; Uprowadzenie lub wzięcie do niewoli.; Akt użycia przemocy w pojmaniu kogoś.

Równocześnie, jednocześnie.; Od razu, w tym samym czasie.; Wespół z innymi.

Niegasnący, nieprzemijający.; Trwały i odporny na upływ czasu.; Wiecznie żywy w naturze lub pamięci.

Chybiać celu, błądzić, popełniać błąd.; W Nowym Testamencie najczęściej dotyczy postępowania sprzecznego z wolą Boga (grzeszyć, uchybiać Bożemu prawu).; W klasycznej grece może odnosić się do wszelkiej pomyłki (np. nieprecyzyjnie rzucona strzała),

Grzech, zły czyn.; Przewinienie moralne wynikające z chybienia celu.; Akt wykroczenia wobec Prawa Bożego.

Grzech jako zbłądzenie i chybienie celu.; Pogwałcenie Prawa Bożego, zły czyn.; Zbiorowo: suma grzechów człowieka lub ludzkości.

Grzeszny, oddany złu.; Rzeczownikowo: grzesznik, człowiek niegodziwy.; W ujęciu szerokim: każdy skażony przez grzech.

Żąć, kosić.; Dokonywać żniw i zbierać plon.; W przenośni: zbierać owoce czyichś działań.

Ametyst – fioletowy kamień szlachetny.; Ceniony w jubilerstwie.; Symbol trzeźwości i szlachetności w starożytności.

Zaniedbywać, nie zważać na coś.; Lekceważyć, pomijać przez brak zainteresowania.; Świadomie nie brać w rachubę.

Nienaganny, nieskazitelny.; Wolny od win i wad.; Godny pełnego uznania za prawość.

Nieskazitelnie, bez podstaw do zarzutu.; Godnie z pełnym zaufaniem.; Wzorowo i uczciwie.

Wolny od trosk, niepokoju.; Beztroski w pozytywnym sensie.; Nieobciążony problemami.

Niezmienialny, nieprzeniesiony.; Trwały i nieulegający przemianom.; Niepodlegający przekazaniu lub wygaśnięciu.

Stały, pewny, wierny.; „Zaprawdę, amen” – potwierdzenie prawdziwości.; W liturgii: „Tak jest, niech tak się stanie”.

Nieskalany, wolny od zniekształceń.; Czysty, pełen żywotności.; Bez naruszenia moralnego.

Aminadab („jeden z ludu księcia”). Przodek Jezusa w rodowodach biblijnych (np. Mt 1); postać występująca w ST.

Piasek, piaszczyste podłoże.; Miejsce niestabilne i ulotne.; W przenośni: coś niepewnego.

Jagnię, baranek.; Ofiarny baranek w obrzędach.; Symbol niewinności i łagodności.

Winorośl, krzew winny.; Źródło winogron.; Symbol obfitości w kulturze biblijnej.

Winogrodnik, hodowca winnych krzewów.; Rolnik specjalizujący się w winnicach.; Uprawiający winorośl na produkcję wina.

Winnica, plantacja winorośli.; Obszar uprawy gron.; W przypowieściach: metafora Królestwa Bożego.

Bronić, odpierać atak.; Odganiać, nie dopuszczać zagrożenia.; Niekiedy: wziąć odwet na napastniku.

Sieć zarzucana dla unieruchomienia ryb lub kogoś.; Przeszkoda blokująca ruch.; Symboliczne utrudnienie duchowe.

Odziewać się, wkładać ubranie.; Przywdziewać określoną szatę lub rolę.; Okrywać się czymś ochronnym.

Droga wokół czegoś, ulica okrężna.; Trakt obwodowy.; Przejście biegnące wokół terenu.

Obaj spośród dwóch.; Zarówno jeden, jak i drugi.; Tworzący duet lub parę.

Bez skazy (ofiara doskonała).; Nieskazitelny moralnie.; Wolny od wszelkiego zepsucia i winy.

Amon (= „budowniczy”) – król Judy, syn Manassesa, ojciec Jozjasza; zginął zamordowany we własnym pałacu.

Amos (= „brzemię”) – przodek Jezusa w genealogii Łk 3:25; nie mylić z prorokiem Amosem z innej epoki.

Partykuła warunkowa, wskazująca możliwość lub niepewność.; Wzmacnia tryb warunkowy czasownika.; Nie ma własnego znaczenia leksykalnego.

W środek, pomiędzy.; Pośród, w środku grupy.; W wyrażeniach z liczebnikami może oznaczać „po” lub „każdy”.

Wstępowanie, wchodzenie na wyższy poziom.; Schody, klatka schodowa.; Metaforycznie: droga wzwyż lub proces awansu.

Wznieść się, iść w górę.; Unosić się lub skoczyć w górę.; Być zabranym na wyższy poziom (fizycznie lub symbolicznie).

Odkładać, odwlekać, przekładać (na później), odraczać (np. spotkanie, wizytę, czy decyzję).; Dosł.: rzucić w górę, cisnąć do góry, ale używane w znaczeniu odrzucenia (w czasie, na później).

Spowodować pójście w górę, podciągnąć.; Podnosić wraz z kimś lub czymś.; Zainicjować ruch na wyższy poziom.

Podnieść wzrok w górę.; Odzyskać utracony wzrok.; Symbolicznie: przejrzeć na nowo, dostrzec prawdę duchową.

Odzyskanie wzroku.; Przywrócenie zdolności widzenia.; Przenośnie: powrót do rozeznania duchowego.

Wykrzyknąć głośno, wznieść okrzyk.; Głośno zawołać z emocją.; Dać upust uczuciom krzykiem.

Zwłoka, odroczenie.; Przełożenie na późniejszy czas.; Opóźnienie w rozpoczęciu działania.

Oznajmiać, podawać do wiadomości.; Donosić, zdawać sprawę ze szczegółami.; Wyjawiać coś publicznie lub prywatnie.

Czytać, odczytywać.; Rozpoznawać (treść tekstu).

Przymuszać, zmuszać, nakłaniać kogoś do czegoś wbrew jego woli.; Nakładać konieczność, wywierać presję (zarówno fizyczną, jak i moralną).

Konieczny, nieodzowny.; Związany więzami natury lub przyjaźni.; Wymagany przez prawo czy obowiązek.

Konieczność narzucona przez prawo lub okoliczności.; Klęska, nieszczęście, niedola.; Przymus lub stan przymusowego działania.

Dać się rozpoznać.; Uznać ponownie czyjąś tożsamość.; Dociec, kim ktoś jest.

Czytanie, odczytywanie.; Poznanie, ponowne uznanie.; Akt zdobycia wiedzy z tekstu.

Poprowadzić w górę, wyprowadzić.; O żegludze: wypłynąć w morze.; Wyprowadzić z jednego miejsca do drugiego.

Ukazywać (coś) publicznie, wydobywać na światło.; Ogłaszać, mianować (kogoś), wyznaczać do funkcji.; W literaturze starożytnej może wyrażać oficjalne objęcie urzędu lub uroczyste wyznaczenie kogoś na stanowisko.

Publiczne pokazanie, wskazanie.; Ogłoszenie przed zgromadzeniem.; Formalna prezentacja kandydata czy urzędnika.

Podnieść, wziąć na siebie.; Przyjąć gościnnie, podjąć kogoś.; Podjąć się zadania wymagającego wysiłku.

Wydać, wypuścić w górę (jak ziemia rośliny).; Przekazać w czyjeś ręce.; Pozwolić, by coś się ukazało lub wyrosło.

Wyszukiwać, poszukiwać starannie.; Przeszukiwać i dociekać.; Próbować znaleźć coś ukrytego.

Przepasać się wysoko.; Przywiązać się w sensie przenośnym.; Być przygotowanym czy gotowym.

Rozpalić na nowo, rozniecać zapał.; Rozbudzać entuzjazm i siłę w działaniu.; Podsycać gorliwość duchową.

Ponownie wypuścić pędy, zakwitnąć.; Odżyć i odzyskać energię.; Symbolicznie: powrócić do duchowej żywotności.

Przekleństwo, wyklęcie, oddzielenie na zgubę; odłączenie czegoś (kogoś) na zagładę.; W grece klasycznej i LXX: ofiara, dar (poświęcony Bogu), coś oddzielonego dla Boga.

Przeznaczyć na zniszczenie.; Zadeklarować siebie pod karą Bożą.; Ogłosić się podległym najcięższej karze.

Dar poświęcony w świątyni (wotum).; Ofiara wynikająca ze złożonego ślubu.; Oddanie Bogu czegoś jako „świętego”.

Bezwstydność, zuchwałość.; Nadmierna pewność siebie bez poszanowania norm.; Rażąca arogancja.

Zabicie, zgładzenie, morderstwo.; Akt pozbawienia życia z premedytacją.; Niszczenie i uśmiercanie.

Usuwać, odbierać, eliminować, znosić. Może odnosić się do fizycznego usunięcia (np. obalenia, wykorzenienia czegoś) lub do metaforycznego zniesienia, anulowania, zniszczenia (np. przeklętego elementu lub postawy).

Bez winy, niewinny.; Niepodlegający oskarżeniu.; Moralnie czysty.

Odnowić, odświeżyć.; Przywrócić do poprzedniej jakości.; Sprawić, by coś odzyskało pierwotny stan.

Odsłonić, zdjąć zasłonę.; Ujawnić coś skrywanego.; Sprawić, że stanie się widoczne dla oczu.

Zawrócić, wykręcić z powrotem.; Powrócić na poprzednią drogę.; Zmienić kierunek podróży.

Spoczywać przy stole w pozycji półleżącej.; Delektować się wspólnym posiłkiem.; Rozsiąść się wygodnie podczas uczty.

Oprzeć się lub położyć.; Sprawić, by ktoś usiadł albo się położył.; Przyjąć wygodną pozycję spoczynku.

Powstrzymać, opanować.; Kontrolować sytuację.; Przeszkodzić czemuś w dalszym działaniu.

Krzyknąć donośnie, wrzasnąć.; Głośno zawołać z głębi emocji.; Dać upust uczuciom głosem.

Badać, wnikliwie analizować, dochodzić do prawdy.; Przesłuchiwać (świadków).

Wstępne dochodzenie w prawie greckim.; Zbieranie dowodów.; Badanie przed właściwym procesem sądowym.

Podźwignąć się, wyprostować.; Być zachwyconym, unieść się radością.; Wznieść się emocjonalnie do wyżyn.

Podnieść, wznieść.; Brać ze sobą do góry.; Używać czegoś, co zostało podniesione.

Wzięcie do góry, podniesienie.; Akt uniesienia fizycznego lub symbolicznego.; Przyjęcie na siebie jakiegoś zadania.

Wydawać, trwonić (pieniądze).; Trawić, zużywać, niszczyć zasoby.; Obracać wniwecz zapasy.

Przemyśleć dogłębnie, zważać na coś.; Rozważyć różne możliwości.; Ułożyć w umyśle potencjalne rozwiązania.

Rozwiązać, odwiązać, rozkładać na części – zarówno w sensie fizycznym (np. rozwiązywanie węzła) jak i abstrakcyjnym (analizowanie, rozkładanie czegoś na elementy).; Odejść, rozstać się, wyruszyć w drogę, także w sensie „rozstać się z życiem” (umrzeć) – szczególnie w kontekście eufemistycznym (np. Flp 1:23 jako „odejść do Chrystusa”).; Zwolnić się z obowiązku, pożegnać się, zakończyć jakiś etap – może oznaczać rozwiązanie zobowiązania, koniec służby lub uwolnienie się od jakiegoś ciężaru.

Bez grzechu, niezdolny do grzechu.; Ktoś, kto faktycznie nie zgrzeszył.; Idealnie prawy w czynach.

Oczekiwać na kogoś cierpliwie.; Trwać w nadziei na przybycie.; Czekać w ufności.

Przypomnieć komuś lub sobie.; Przywołać na pamięć, rozważyć.; Napomnieć w celu refleksji.

Przypomnienie, wspomnienie.; Odświeżenie pamięci.; Upomnienie się o minione sprawy.

Odnowić się w umyśle.; Przywołać dawną myśl z nową siłą.; Ożywić pamięć i przemyśleć na nowo.

Ananiasz (= „JHWH łaskawie dał”). Kilku mężczyzn o tym imieniu w NT (mąż Safiry, chrześcijanin w Damaszku, arcykapłan w Dz 23–24).

Niegodny, niezdatny do czegoś.; Niekwalifikujący się moralnie lub fizycznie.; Pozbawiony niezbędnych zalet.

Niegodnie, bez zasługi.; W sposób niezasługujący na uznanie.; Niespełniający kryteriów honoru.

Odpoczynek, wytchnienie.; Przerwa, zaprzestanie pracy.; Pauza w działaniu dla odzyskania sił.

Dawać odpoczynek, pozwalać odpocząć, sprawić, by ktoś odpoczął.; Dać wytchnienie, dać ukojenie (np. przez zrobienie przerwy, zatrzymanie się).; Uspokajać, wyciszać.

Namawiać, przekonywać.; Pobudzać do działania.; Wzbudzać zapał w kimś do wykonania czynu.

Chromy, kaleki.; Ułomny, zraniony lub pozbawiony części ciała.; Ograniczony w poruszaniu się.

Położyć się na plecach, spocząć.; W pozycji półleżącej przy stole.; Przyjąć wygodną postawę do jedzenia.

Napełnić, wypełnić.; Zapełnić brak, dostarczyć czegoś.; Wypełnić coś po brzegi.

Rozwijać zwój.; Rozwinąć pergamin lub księgę.; Zyskać dostęp do spisanej treści.

Rozpalać, rozniecać ogień.; Wzniecać światło lub płomień.; Przenośnie: rozpalić emocje lub pasję.

Niezliczony, niepoliczalny.; Bardzo wielki w liczbie.; Poza możliwością dokładnego ustalenia.

Wyciągać, wciągać siłą.; Porwać w głąb lub na zewnątrz.; Przyciągnąć kogoś wbrew jego woli.

Powstanie, zmartwychwstanie.; Wskrzeszenie Chrystusa lub wiernych.; Przywrócenie do życia (Hbr 11:35).

Poruszyć, wzniecić, wzburzyć.; Wywołać zamieszki w państwie.; Wzburzyć umysły błędną nauką.

Westchnąć głęboko.; Zaczerpnąć oddech z ulgą lub żalem.; Wyrazić emocje intensywnym westchnieniem.

Odwracać, obracać, zawracać – wskazuje na zmianę kierunku ruchu lub powrót.; Przebywać, żyć, postępować – w sensie stylu życia lub zachowania.; Zmieniać, przewracać coś do góry nogami – oznacza gwałtowną zmianę sytuacji.

Sposób życia, zachowanie.; Styl bycia w różnych okolicznościach.; Postępowanie społeczne lub moralne.

Wschodzić, wznosić się (np. słońce, gwiazdy).; Wyrastać, rozwijać się (np. rośliny, nowe rzeczy).; Pojawiać się, powstawać (w sensie metaforycznym, np. nowa era, Mesjasz).

Przedstawić coś słowami.; Oznajmić, objaśnić.; Zrelacjonować szczegółowo.

Wschód słońca lub gwiazd.; Kierunek wschodni.; Symbol nadchodzącego światła i nowego początku.

Wywracać, przewracać.; Podważać prawdziwość lub ważność.; Zniszczyć dotychczasowy stan rzeczy.

Karmić, żywić małe dzieci.; Wychowywać, kształtować umysłowo.; Zapewniać wzrost i rozwój.

Wywieść na światło dzienne, pokazać.; Okazać się publicznie.; Objawić i uczynić widocznym.

Zabierać w górę, unieść.; Składać ofiarę na ołtarzu.; Wziąć na siebie brzemię, ponieść skutki.

Zakrzyknąć głośno, wykrzyknąć.; Zawołać energicznie.; Podnieść głos w silnych emocjach.

Odejść, wycofać się.; Oddalić się jak przy wychodzeniu z pomieszczenia.; Trzymać się poza zasięgiem, by uniknąć niebezpieczeństwa.

Ochłoda, orzeźwienie.; Ulga od skwaru.; Przyjemne wytchnienie w trudnych warunkach.

Ochłonąć, doznać ulgi.; Pokrzepić się wewnętrznie, odżyć.; Złapać oddech i nabrać sił.

Stać się, okazać się mężczyzną.; Zachować się dzielnie i odważnie.; Przyjąć postawę dojrzałego męża.

(grec. „mąż zwycięstwa”). Żydowski chrześcijanin, krewny Pawła (Rz 16:7), współwięzień i współpracownik w Ewangelii.

Morderca.; Osoba odbierająca komuś życie z premedytacją.; Zabójca w sensie prawa karnego.

Nienaganny, bez zarzutu.; Niepodlegający odpowiedzialności prawnej.; Całkowicie wolny od winy.

Bez miłosierdzia, bezlitosny.; Surowy, pozbawiony współczucia.; Niewzruszony na cudze cierpienie.

Wiatr, podmuch powietrza.; Gwałtowny wicher.; Cztery główne wiatry wyznaczające krańce niebios.

Nieprzenikniony, niepojęty.; Niemożliwy do wyśledzenia rozumem.; Tajemniczy w swej głębi.

Iść w górę, wspinać się.; Podążać do wyższego miejsca, np. Jerozolimy.; Wyruszać wyżej w sensie geograficznym lub symbolicznym.

Poluźnienie, złagodzenie warunków.; Ulga, wytchnienie w niewoli lub ucisku.; Odpoczynek od prześladowań.

Dociekać, badać coś.; Rozpatrywać w sądzie, przesłuchiwać.; Szukać wyjaśnienia sprawy.

Bez czyjegoś udziału, bez współpracy.; Nieintencjonalnie, bez zgody.; Niezależnie od czyjegoś zamiaru.

Odnaleźć po starannym poszukiwaniu.; Zebrać informacje, dojść do faktów.; Ustalić prawdę śledztwem.

Trzymać się mocno wbrew trudnościom.; Znosić, wytrzymywać presję.; Stać niewzruszenie pomimo przeciwności.

Kuzyn, krewny w linii bocznej.; Bliski członek rodziny.; Pokrewieństwo dalsze niż brat/siostra.

Przybyć, dotrzeć do miejsca.; Odnosić się do obowiązku lub powinności.; Przypadać komuś z racji prawa.

Mężczyzna, mąż lub narzeczony.; Dorosły w odróżnieniu od chłopca.; Ogólnie o człowieku (czasem także kobieta w pewnych kontekstach).

Przeciwstawić się, sprzeciwić.; Opierać się lub stawiać opór.; Ustawić coś przeciw komuś w walce.

Publicznie dziękować, składać wyznanie wdzięczności.; Wyrażać wspólną zgodę lub ugodę.; Odpowiadać przyznaniem racji.

Kwiat.; Etap rozkwitu rośliny.; Symbol młodości i przemijania.

Stos płonących węgli drzewnych.; Zgromadzenie rozżarzonych węgli do ogrzewania.; Ogień podtrzymujący żar.

Rozżarzony węgiel.; Żarzący się materiał grzewczy.; Symbol oczyszczającej mocy.

Starający się przypodobać ludziom pochlebstwem.; Polegający na ludzkiej przychylności ponad prawdę.; Prowadzący politykę ustępstw kosztem zasad.

Ludzki, właściwy człowiekowi.; Słaby i podlegający ograniczeniom.; Charakterystyczny dla natury człowieka.

Człowiek w ogólności.; Istota słaba i skłonna do grzechu, odróżniona od zwierząt i aniołów.; W pewnych kontekstach: mężczyzna.

Odesłać, rozluźnić uścisk.; Zrezygnować, odpuścić.; Pozwolić na zatonięcie lub zaprzestanie.

Sprawić, by ktoś wstał lub wzbudzić z martwych.; Powstać, wstać z miejsca leżącego czy siedzącego.; Objawić się publicznie (królowie, prorocy, przywódcy).

(hebr. „łaska”). Prorokini z plemienia Asera, świadek ofiarowania Jezusa w świątyni (Łk 2:36–38), wdowa w podeszłym wieku.

(hebr. „pokorny”). Arcykapłan żydowski (6–7 r. n.e.), teść Kajfasza, miał wpływ na proces Jezusa; zginął w 66 r. z rąk Sykaryjczyków.

Bezmyślny, niemądry.; Pozbawiony rozsądku lub zrozumienia.; Niezdolny do pojęcia sensu.

Niedostatek zrozumienia, głupota.; Szaleństwo prowadzące do gwałtowności.; Skrajny brak rozwagi wyrażający się w wściekłości.

Otwierać fizycznie.; Udostępnić przejście lub dostęp.; Umożliwić zrozumienie (w przenośni).

Odbudować zniszczoną konstrukcję.; Przywrócić coś do dawnego stanu.; W przenośni: odnowić relacje lub struktury.

Bezprawie, naruszenie prawa.; Wzgarda wobec prawa Bożego i jego łamanie.; Stan nieprawości i niegodziwości.

Bez prawa (np. Mojżeszowego), poganie.; Łamiący prawo, bezprawny.; Działający nikczemnie, wbrew przepisom.

Bez znajomości prawa, bez dyscypliny.; Niezależnie od norm Mojżeszowych.; Poza uregulowaniami prawnymi.

Wyprostować kogoś zniekształconego fizycznie.; Odbudować, wznieść na nowo.; Przywrócić do dawnej formy.

Bezbożny, niepobożny.; Niegodziwy w zachowaniu.; Lekceważący to, co święte.

Cierpliwe znoszenie błędów.; Wyrozumiałość i powściągliwość.; Tolerancja wynikająca z cierpliwości.

Walczyć, zmagać się.; Podjąć fizyczną lub duchową potyczkę.; Stawiać opór w konflikcie.

Rzecz dana w zamian.; Cena wykupu lub wymiany.; Ekwiwalent za coś, co chcemy zatrzymać lub nabyć.

Odpłacić, wynagrodzić.; Pomścić, ukarać za zło.; Odpowiedzieć czynem na czyjeś postępowanie.

Wynagrodzenie, zapłata.; Skutek odwzajemnienia czyjegoś działania.; Rezultat odpłaty za dobro lub zło.

Odpłata, wynagrodzenie.; Spłata długu lub świadczenia.; Efekt odwzajemnionej reakcji.

Dać odpowiedź zaprzeczającą.; Sprzeciwić się twierdzeniu.; Ogłosić odmowę lub negatywny odzew.

Mówić przeciw komuś, zaprzeczać.; Okazywać sprzeciw słowem.; Odmawiać posłuszeństwa ustnie.

Trwać naprzeciw trudności.; Wytrzymywać ciśnienie i nie rezygnować.; Uchwycić się kogoś i nie puszczać.

Naprzeciw, w miejsce kogoś/czegoś.; Z powodu, ponieważ.; Zamiast lub w zamian za coś.

Rzucać wzajemnie, wymieniać ciosy lub argumenty.; Przerzucać się słowami.; Wdać się w słowny pojedynek.

Przeciwnik w sprawie sądowej.; Nieprzyjaciel, wróg.; Ten, kto stoi w opozycji.

Umieścić coś lub kogoś naprzeciw.; Ustawić wojsko w szyku przeciwko.; Stworzyć opór lub przeciwstawienie.

Znajdować się na wprost, naprzeciw.; Trwać w opozycji, sprzeciwiać się.; Być przeciwnym czyimś planom.

Naprzeciw, na wprost.; W pozycji przeciwnej, „twarzą w twarz”.; Zajmujący miejsce dokładnie naprzeciwko.

Mocno się uchwycić (czegoś).; Pomóc (komuś), wesprzeć (kogoś), uczestniczyć wspólnie.; Skorzystać ze wsparcia, pomocy lub pracy innej osoby.

Sprzeciwiać się słowem, zaprzeczać.; Odmawiać posłuszeństwa.; Ogłaszać sprzeciw wobec kogoś.

Uchwycenie, spostrzeżenie.; Wsparcie, pomoc.; Zastrzeżenie w dyskusji jako punkt niezgody.

Sprzeciw, bunt.; Zaprzeczenie, zerwanie wspólnoty.; Wyparcie się i odrzucenie współpracy.

Odmierzyć w rewanżu, odpłacić.; Wymierzyć należność dodatnią lub ujemną.; Zrekompensować lub ukarać.

(grec. „prowadzona przeciwko” – etymologia sporna). Stolica Syrii nad Orontesem; założona przez Seleukosa, liczna społeczność żydowska; w Dz 11:26 po raz pierwszy uczniowie nazwani „chrześcijanami”.

(dosł. mieszkaniec Antiochii). Ktoś urodzony w Antiochii, obywatel tego miasta.

Przejść obok kogoś naprzeciw.; Spotkać się i skonfrontować.; Przeprowadzić się tuż przed kimś.

Napaść, ruszyć przeciw komuś.; Zmagać się z czymś w walce.; Uderzyć w przeciwnika w akcie oporu.

Ustawić się do bitwy przeciwko.; Sprzeciwić się i stworzyć opór.; Przygotować szyk defensywny lub ofensywny.

Czerpać wodę (np. ze statku lub studni).; Usuwać wodę, wypompować.; Opróżniać zbiornik z cieczy.

Patrzeć wprost na coś.; Znieść wzrokiem, wytrzymać.; Skupić uwagę, stawić czoło.

Bez wody, suchy.; Pusty, pozbawiony życiodajnej wilgoci.; W przenośni: bez „ducha” ożywienia.

Nieudawany, nieskrywany, szczery.; Wolny od hipokryzji.; Otwarty w intencjach.

U góry, w górze.; Na wysokości, wyżej położony region.; W kierunku północnym lub w głębi lądu.

Z góry, z wysoka (od Boga).; Od początku, na nowo.; Ponownie, powtórnie.

Wyższy, ulokowany wyżej.; Ku górze w ruchu.; Miejsce położone nad innymi.

Nieprzydatny, bezużyteczny.; Niespełniający funkcji.; Niegodny zatrzymania.

Siekiera do rąbania drewna.; Narzędzie tnące.; Symbol kary lub cięcia ostatecznego.

Godny, zasługujący na coś.; Warty tyle, co inna rzecz (równa wartość).; Stosowny, odpowiedni.

Uważać za właściwe i godne.; Uznać za odpowiednie.; Oceniać, że coś pasuje do sytuacji.

Godnie, należycie.; Zgodnie z zasadami i oczekiwaniami.; W sposób zasługujący na pochwałę.

Niewidzialny, niedostrzegalny fizycznie.; Ukryty przed wzrokiem.; Niemożliwy do zobaczenia okiem ludzkim.

Oznajmić, przynieść wieści.; Donieść, powiadomić o stanie rzeczy.; Obwieścić publicznie.

Dławić, dusić (celem zabójstwa).; Powiesić się, popełnić samobójstwo.; Zadusić śmiertelnie.

Odprowadzić (np. na rozprawę, do więzienia).; Zaprowadzić kogoś w określone miejsce.; Wprowadzić kogoś w czyjeś ręce.

Bez wyszkolenia, niewykształcony.; Niezdyscyplinowany, prostacki.; Ograniczony w wiedzy i kulturze.

Oderwać od ziemi, unieść.; Zostać zabranym komuś.; Uniknąć pozostawania w tym samym miejscu.

Żądać zwrotu lub rekompensaty.; Domagać się należnego świadczenia.; Upominać się o coś w zamian.

Usunąć się, odejść, wyzwolić się.; Zniknąć z pola widzenia.; Zerwać więzy, uwolnić się.

Oddalić, odstręczać kogoś.; Być rozdzielonym od czyjegoś towarzystwa.; Zerwać bliskość relacji.

Delikatny, miękki (gałąź z sokami).; Soczysty, przepojony życiodajną wilgocią.; Łatwy do kształtowania.

Spotkać się, wyjść naprzeciw.; Stawić czoło w potyczce; zmierzyć się z wrogiem.

Spotkanie z kimś twarzą w twarz.; Okoliczność konfrontacji lub powitania.; Akt zetknięcia się.

Raz, pewnego razu.; Raz na zawsze, jeden jedyny raz.; W określonym, wyjątkowym czasie.

Wypierać się kogoś, zapierać się relacji.; Zapomnieć o sobie, zaniechać własnych interesów.; Odcinać się od przeszłości.

Pierwociny, pierwsze plony dla Boga.; Pierwsza część ciasta na chleby święte.; Określenie osób poświęconych Bogu jako „pierwszych”.

Cały, całkowity.; Każdy, wszystko.; Obejmujący wszystko, pełny, bez wyjątku.

Oszukiwać, zwodzić.; Mamić wbrew prawdzie.; Działać podstępnie dla własnej korzyści.

Fałsz, oszustwo.; Działanie wbrew prawdzie i uczciwości.; Wytwór kłamstwa i podstępu.

Odbita jasność, promieniowanie (Chrystusa).; Manifestacja światła z jaśniejącego ciała.; Symbol majestatu i chwały Bożej.

Nieposłuszeństwo, upór wobec woli Bożej.; Zawzięta odmowa poddania się.; Zatwardziałość serca.

Być nieposłusznym, odmawiać wiary.; Nie dawać się przekonać, wstrzymać się od posłuszeństwa Bogu.; Nie stosować się do poleceń.

Nieustępliwy, nieuległy.; Oporny, nieposłuszny.; Trwający w zatwardziałości.

Grozić, zagrażać.; Mieć zamiar wyrządzić szkodę.; Budzić strach wizją kary.

Pogróżka, groźba.; Ostrzeżenie o karze.; Sposób wywierania presji strachem.

(G548): Być nieobecnym, daleko.; Przebywać w oddaleniu.; Opuścić dane miejsce.

(G549): Odejść, oddalić się.; Usunąć się z czyjegoś życia.; Wycofać się ze sceny wydarzeń.

Powiedzieć głośno, ogłosić.; Zakazać, zaniechać czegoś.; Wyrzec się publicznie.

Niedoświadczony, bez praktyki.; Nieprzetestowany w trudnościach.; Brak znajomości w danej dziedzinie.

Odpędzać, odganiać.; Zmuszać do odwrotu siłą.; Usuwać kogoś lub coś przemocą.

Spodziewać się czegoś całkowicie, mieć nadzieję.; Trwać w ufności mimo przeciwności.; Przetrwać dzięki pełnemu zaufaniu.

Na wprost, naprzeciwko.; W obecności kogoś, przed kimś.; Wbrew, przeciwko.

Nieskończony, niezmierzony.; Bez ograniczeń w przestrzeni lub czasie.; Absolutnie nieograniczony.

Nieobrzezany.; W przenośni: serce i uszy zamknięte na Boże napomnienie.; Obcy przymierzu i drogom Bożym.

Odejść, oddalić się.; Ulotność rzeczy dobrych – mogą odejść.; Wyruszyć za kimś lub skądś.

Wstrzymać się, powstrzymać.; Zaniechać działań.; Zaprzestać kontynuowania czegoś.

Wstrzymywać, nie dopuszczać.; Mieć w pełni – „otrzymać zapłatę”.; Być daleko, odległym, powstrzymać się.

Nie wierzyć, zawodzić czyjeś zaufanie.; Okazać się niewiernym wobec Boga.; Opuścić wiarę i stać się niewiarygodnym.

Brak wiary, niewiara.; Niewierność, wiarołomstwo.; Słabość duchowa sprzeciwiająca się ufności Bogu.

Niewierny, wiarołomny.; Trudny do uwierzenia, nieprawdopodobny.; Bez ufności w Boga, zdradziecki.

Prostolinijność, szczerość.; Nieszukanie własnej korzyści.; Wolność od pozorów i obłudy.

Prosty, prostolinijny.; Całkowicie szczery i zdrowy w intencjach.; Spójny, dobrze wypełniający swoją funkcję.

Prosto, szczerze.; Bez ukrytych motywów.; Uczciwie, z otwartością.

Z, od, przez (o wyjściu, przejściu).; Od (o pochodzeniu).; Z powodu (o przyczynie).

Zejść np. ze statku.; Okazać się, wyniknąć jako skutek.; Wypływać logicznie z czegoś.

Zrzucić, odrzucić.; Pozbyć się czegoś niepotrzebnego.; Wyeliminować przeszkodę.

Odwrócić wzrok od reszty i skupić na jednym.; Patrzeć uważnie i wyłącznie.; Kontemplować w skupieniu.

Spis, rejestr publiczny.; Odpis z jakiegoś wzoru.; Spis ludności dla celów podatkowych.

Spisać, odnotować w rejestrze.; Skopiować z wzoru.; Wpisać do archiwów publicznych.

Ukazywać, wskazywać kierunek.; Oznajmiać, wykazywać argumentami.; Dowodzić, kim ktoś jest.

Wykazanie, dowód.; Czynienie czegoś jawnym.; Publiczne obwieszczenie tożsamości.

Dać dziesięcinę, płacić ją.; Pobierać dziesięcinę od kogoś.; Uczestniczyć w systemie dziesięcin.

Przyjąć coś od kogoś, otrzymać.; Odebrać rzecz ofiarowaną.; Wziąć w swoje ręce z zewnątrz.

Oddać, sprzedać, wydać.; Spłacić dług lub powinność.; Odpłacić wzajemnie dobrem lub złem.

Nie pochwalać, odrzucić.; Zganić coś jako niewłaściwe.; Wykluczyć z uznania.

Magazyn, skład.; Spichlerz na zboże.; Miejsce przechowywania zapasów.

Odkładać, gromadzić w magazynie.; Zachować na przyszłość.; Zbierać obficie do wykorzystania później.

Napierać, ściskać (jak przy tłoczeniu).; Wyciskać winogrona lub oliwki.; Wywierać silną presję.

Umrzeć naturalnie lub gwałtownie.; O drzewach: uschnąć.; Ponieść śmierć wieczną w sensie potępienia.

Przywrócić do poprzedniego stanu.; Odzyskać dawną kondycję (np. zdrowie).; Ponownie znaleźć się w pierwotnym stanie.

Odsłonić, odkryć to, co zakryte.; Ujawnić, wyjawić dotąd nieznane.; Objawić publicznie.

Odsłanianie, obnażanie.; Ujawnienie prawdy lub nauki dotąd nieznanej.; Objawienie – ukazanie się czegoś lub kogoś dla wszystkich.

Odłożyć na później, zarezerwować.; Trzymać coś w zapasie.; Czekać na właściwy moment użycia.

Odciąć głowę, ściąć kogoś.; Dokonać egzekucji przez dekapitację.; Uśmiercić poprzez ścięcie.

Zamknąć (np. drzwi).; Zatrzasnąć i uniemożliwić otwarcie.; Odciąć dostęp do wnętrza.

Odciąć, amputować.; Usunąć część przez wycięcie.; Pozbawić czegoś w sposób radykalny.

Udzielić odpowiedzi na zadane pytanie.; Zacząć mówić w reakcji na coś poprzedzającego.; Odpowiedzieć, odnosząc się do słów lub czynu innej osoby.

Odpowiedź, replika.; Krótki komunikat zwrotny.; Reakcja na wcześniejszą wypowiedź.

Schować, ukryć.; Trzymać w tajemnicy.; Zataić przed wzrokiem innych.

Ukryty, tajemny.; Zachowany w sekrecie.; Niedostępny dla otoczenia.

Zabić w jakikolwiek sposób.; Niszczyć, skazywać na zgubę.; W przenośni: doprowadzić do duchowej śmierci lub potępienia.

Wydać na świat, urodzić.; „Wyciągnąć coś na zewnątrz” – zrodzić nowe życie.; Sprawić narodziny czegoś nowego.

Odsunąć, przetoczyć (np. kamień).; Zmienić położenie ciężkiego obiektu.; Wziąć z jednego miejsca i przenieść w inne.

Odebrać, przyjąć coś należnego.; Wziąć ponownie, odzyskać.; Zabierać kogoś na stronę, gościnnie przyjąć.

Przyjemne wykorzystanie.; Radość, satysfakcja z czegoś.; Ukojenie czyjegoś pragnienia.

Odejść, pozostawić za sobą.; Opuścić, porzucić kogoś lub coś.; Zerwać więzi z kimś lub miejscem.

Niszczyć, zabijać, tracić.; Zniweczyć, przeznaczyć na zgubę.; Zginąć, ulec zatraceniu lub potępieniu.

Bronić się (słownie), występować w obronie.; Składać wyjaśnienia, zdawać relację.; Przemyśleć coś starannie.

Słowna obrona, mowa obrończa.; Uzasadnienie stanowiska w dyskusji lub na sądzie.; Rozsądna i uporządkowana argumentacja.

Obmyć, zmyć.; Dokonać rytualnego oczyszczenia wodą.; Zmyć brud lub plamę.

Odkupienie przez zapłatę okupu.; Uwolnienie, wyzwolenie.; W sensie duchowym: zbawienie od grzechu.

Wyzwolić, uwolnić (jeńca, więźnia, dłużnika).; Dać rozwód, odprawić żonę.; Puścić kogoś wolno, zaprzestać roszczeń.

Ścierać, zeskrobać.; Pozbyć się czegoś przez wytarcie.; Wyczyścić energicznym ruchem.

Przydzielić, wydzielić dział.; Rozdzielić schedę lub część majątku.; Okazać coś komuś (np. szacunek).

Zmyć, obmyć się.; Umyć ciało lub jego część.; W sensie rytualnym: oczyścić się z winy.

Wypaść, ześliznąć się.; Stracić równowagę i odpaść od czegoś.; Zniknąć lub ulec wypadnięciu.

Sprowadzić kogoś na manowce.; Odwodzić od prawdy ku kłamstwu.; Wywołać błądzenie.

Obmyć, oczyścić wodą.; Zanurzyć części ciała w celu usunięcia brudu.; Symbolicznie usunąć skazę.

Dławić się, dusić (np. płynem).; Tonąć w wodzie.; Zachłysnąć się z zagrożeniem życia.

Pozostać bez środków, przyciśniętym do muru.; Nie wiedzieć, co począć, być w rozterce.; Być zakłopotanym i bezradnym.

Stan bezradności, przyparcia do muru.; Zakłopotanie lub niepewność.; Trudność w wyborze właściwej drogi.

Odrzucić, cisnąć czymś.; Rzucić się w dół.; Porzucić coś gwałtownie.

Zabrać dobytek, spakować mienie.; Wywieźć swoje dobra.; Zorganizować przeprowadzkę, wywóz majątku.

Odciągnąć, oderwać przemocą.; Oddzielić kogoś lub coś gwałtownie.; Usunąć, odsunąć siłą.

Odstępstwo, zdrada.; Oddalenie się od dotychczasowej wspólnoty.; Porzucenie wiary lub zasad.

Dokument rozwodowy, list odprawny żony.; Oficjalne zakończenie małżeństwa.; Oddalenie kobiety w sensie prawnym.

Posłać, polecić komuś odejść.; Odesłać i uwolnić od obowiązku.; Pozwolić na odejście, zakończyć czyjąś służbę.

Okradać, rabować.; Brać bezprawnie czyjeś dobra.; Czerpać zyski z kradzieży.

Wyprawienie, wysłanie (także floty).; Odesłanie, posłanie darów lub ludzi.; W NT: urząd apostolski, apostolstwo.

Odwrócić się, zawrócić.; Skłonić kogoś do zdrady lub porzucenia wierności.; Zdjąć coś z kogoś, przywrócić do poprzedniego stanu (rzadziej).

Rozstać się, pożegnać.; Odsunąć się, odłożyć na bok.; Zrezygnować z więzi, wyrzec się.

Doprowadzić do końca, zwieńczyć proces.; Wykończyć dzieło w pełni.; Zrealizować plan w całości.

Odkładać, przełożyć.; Przesunąć w czasie lub miejscu.; Wstrzymać do momentu późniejszego.

Strząsnąć, otrzepać.; Usunąć coś zdecydowanym ruchem.; Pozbyć się resztek i zanieczyszczeń.

Spłacić, odpłacić.; Uregulować zobowiązanie.; Zwrócić w formie rekompensaty.

Raptem, nagle.; Ostro, surowo.; Zaskakująco dla otoczenia.

Odwracać się od czegoś.; Trzymać się z dala, unikać.; Wycofać się celem bezpieczeństwa.

Uprowadzić, zabrać przemocą.; Porwać z obecnego miejsca.; Wywieźć kogoś wbrew jego woli.

Zbiec, uciec dla ratunku.; Odejść tajemnie, wymknąć się.; Oddalić się z obawy przed zagrożeniem.

Mówić głośno, przemawiać uroczyście.; Wygłaszać mowę wzniosłego stylu.; Wypowiadać słowa w podniosły sposób.

Odejść, oddalić się.; Zrezygnować z obecności w danym miejscu.; Udać się gdzie indziej.

Rozdzielić, rozerwać więź.; Przestać być połączonym.; Odejść lub oddzielić się od kogoś.

Wydać ostatnie tchnienie, umrzeć.; Zemdleć, stracić przytomność.; „Wydać oddech” w sensie końca życia.

Niegroźny, niepotykający się (dosł. „gładki”).; Wolny od powodowania upadku innych, nienaganny.; Nieprzywodzący do grzechu, bez zarzutu.

Nie potykający się, stojący mocno.; Pewny i stabilny.; Odporny na upadek czy pokusę.

Dotknąć, przyczepić się.; Mieć kontakt cielesny lub fizyczny.; Współuczestniczyć blisko w relacji.

Dotykać (ręką lub dowolną częścią ciała), chwytać, uchwycić (ręką).; Przymocować, przyczepić, przytwierdzić.; Podpalać, rozpalać (ogień, namiętności).

Odepchnąć, odrzucić od siebie.; Odpędzić, odmówić.; Zaprzeczyć czyimś roszczeniom.

Zniszczenie, zagłada.; Całkowite unicestwienie lub strata.; Wieczne potępienie w przenośni.

Modlitwa, błaganie.; Przekleństwo, klątwa, złorzeczenie.; Inwokacja duchowa (pozytywna lub negatywna).

Zatem, stąd też.; Dlatego, wobec tego.; Konkluzja wynikająca z wcześniejszej wypowiedzi.

Czy, czyżby, zatem?; Partykuła pytająca, sugerująca niepokój lub wątpliwość.; Wyraz irytacji w pytaniu.

Arabia – „pustynna, jałowa ziemia”.; Półwysep w Azji graniczący z Afryką i innymi regionami.; Rozległy obszar między Morzem Czerwonym a Oceanem Indyjskim.

Aram/Ram (= „wysoki”). Jeden z przodków Jezusa. Postać genealogiczna w Mt 1 i Łk 3.

Arab – mieszkaniec Arabii.; Człowiek pochodzenia arabskiego.; Ludność zamieszkująca ten półwysep.

Próżnować, być bezczynnym.; Zwlekać z potrzebnym działaniem.; Pozostawać w bezruchu i czekać.

Wolny od pracy, leniwy.; Bezużyteczny, próżnujący.; Mający wolny czas, ale unikający obowiązków.

Srebrny, zrobiony ze srebra.; Moneta lub naczynie srebrne.; Metal szlachetny o określonej wartości.

Srebro lub srebrne monety (srebrniki).; Środki pieniężne, pieniądze.; Wartość służąca do kupna/sprzedaży.

Rzemieślnik obrabiający srebro (też złotnik).; Twórca naczyń i figurek bóstw z metalu.; Osoba specjalizująca się w pracy z metalami szlachetnymi.

Srebro.; Wyroby srebrne (naczynia, posążki).; Dobra materialne o wartości pieniężnej.

Pragnienie, by się przypodobać lub zadowolić kogoś.; Zabieganie o czyjąś aprobatę.; Staranie o przychylność innych.

Zadowolić, usiłować dogodzić.; Dostosować się do opinii i pragnień innych.; Sprawić komuś satysfakcję.

Przyjemny, miły.; Sprawiający radość otoczeniu.; Uprzyjemniający relacje społeczne.

Aretas (= „rytownik”) – pewien król arabski wzmiankowany w NT; panował w rejonie Damaszku (2 Kor 11:32).

Cnotliwy sposób myślenia, dobroć moralna.; Wszelka zaleta typu skromność, czystość.; Szczytna postawa w uczuciach i działaniu.

Owca, jagnię.; Zwierzę hodowane na wełnę i mięso.; Symbol łagodności i ofiary.

Liczyć, ustalać liczbę.; Określać ilość.; Sumować, podawać dokładny wynik.

Ustalona, określona liczba.; Liczba nieokreślona, mnóstwo.; Zbiór policzalny i zamknięty.

Jeść śniadanie.; W późniejszym użyciu: spożywać obiad.; Zaspokajać głód w pierwszej części dnia.

Lewy (strona, ręka).; Pozostawiony lub pozostały.; Kierunek wyróżniony „z lewej strony”.

Arystobulos (= „najlepszy doradca”) – pewien chrześcijanin wymieniony w Rz 16:14(?); być może przywódca domowego kościoła.

Pierwszy posiłek rano (śniadanie).; W późniejszym rozumieniu: obiad.; Lżejszy pokarm przed głównym daniem dnia.

Być wystarczającym, mieć niezawodną siłę.; Odpędzać, bronić (rzadziej).; Być zaspokojonym, usatysfakcjonowanym.

Niedźwiedź, dzikie zwierzę.; Symbol niebezpieczeństwa, okrucieństwa.; Istota budząca lęk.

Rydwan.; Rydwan wojenny (często uzbrojony w kosy).; Wóz bojowy ciągnięty przez konie.

Złączyć, dopasować (np. elementy budowy).; Zaręczyć kogoś (córkę, członka rodziny).; Połączyć w małżeństwo.

Połączenie, dopasowanie elementów.; Związek, zespolenie.; Przenośnie: połączenie umowne (np. zaręczyny).

Wypierać się, zapierać.; Odmawiać czegoś, wyrzekać się.; Odrzucać lub nie przyjmować oferty.

Jagniątko, mały baranek.; Symbol ofiary i niewinności.; Owieczka w miniaturowej postaci.

Orać ziemię.; Przygotowywać pole pod zasiew.; Praca rolnicza.

Pług, radło.; Narzędzie do orki.; Symbol ciężkiej pracy rolniczej.

Plądrowanie, rabowanie.; Łup, grabież.; Zaborcze przejmowanie cudzej własności.

Pochwycić, zabrać siłą.; Wyrwać kogoś lub coś z miejsca.; Przywłaszczyć gwałtownie.

Rabuś, złodziej, łupieżca.; Zachłanny, żarłoczny w sensie przenośnym.; Pragnący cudzych dóbr bez skrupułów.

Zadatek, zaliczka.; Zapłata wstępna gwarantująca dalsze zobowiązania.; „Arrabon” w umowach i transakcjach.

Mężczyzna, samiec.; Dorosły płci męskiej.; Przeciwieństwo kobiety lub dziewczyny.

Słaby, chory, bezsilny.; Wątły w sensie fizycznym lub moralnym.; Pozbawiony zdolności działania.

Akurat teraz, w tej chwili.; W tym konkretnym momencie.; Obecnie, natychmiastowo.

Chleb z mąki i wody wypiekany w formie placka.; Chleb poświęcony Bogu (np. chleby pokładne).; Symbol Chrystusa jako „chleba życia”.

Arfaksad (= „warownia Chaldejczyków”) – syn Sema, przodek Ebera, wspomniany w genealogiach biblijnych (Rdz 10:22; Łk 3:36).

Pierwotny, prastary.; Odnoszący się do dawnych czasów.; Mający charakter źródła lub pierwszej przyczyny.

Początek, źródło.; Przyczyna sprawcza.; Urząd, władza (zwł. aniołów/demonów).

Główny przywódca, „książę”.; Ten, kto przewodzi lub daje przykład (np. Chrystus).; Twórca, autor zbawienia.

Arcykapłan, najwyższy kapłan.; Także byli arcykapłani i ich rodziny.; Chrystus w roli najwyższego kapłana duchowego.

Budowniczy, mistrz, architekt.; Projektant wznoszonych obiektów.; Metaforycznie: ktoś planujący fundamenty.

Sprawować władzę, rządzić.; Być przełożonym, mieć autorytet.; Kierować grupą lub organizacją.

Władca, dowódca, naczelnik.; Przywódca administracyjny.; „Archón” – także w kontekście anielskim/demonicznym.

Aromatyczna substancja, pachnidło.; Przyprawa lub składnik perfum.; Dodatkowy zapach w użyciu liturgicznym lub domowym.

Asa (= „lekarz” / „lekarstwo”) – król Judy, syn Abiasza (~911–870 p.n.e.), reformator kultu w Królestwie Judy (1 Krl 15:9–24).

Niewstrząśnięty, niewzruszony.; Odporny na wszelkie wstrząsy.; Trwały i niepodatny na zachwianie.

Bezbożność, brak czci wobec Boga.; Postępowanie niepobożne.; Zaniedbanie respektu wobec sacrum.

Postępować niepobożnie, być bezbożnym.; Działać wbrew woli Bożej.; Odcinać się od nabożności.

Bezbożny, pozbawiony bojaźni Bożej.; Prowadzący życie dalekie od czci dla Boga.; Zuchwały i niepobożny.

Rozpasanie, nieokiełznana żądza.; Bezstydna rozpusta, zuchwałość.; Uleganie zepsutym pożądliwościom.

Nieoznaczony, nieostemplowany (pieniądz).; Bez znaczenia, mierny.; Nieodróżniający się i nieistotny.

Aser (= „błogosławiony”) – ósmy syn Jakuba, eponim plemienia Asera; jedno z dwunastu pokoleń Izraela.

Brak siły, słabość, niemoc.; Chorobliwość ciała lub duszy.; Niezdolność do rzeczy wielkich.

Być słabym, chorym.; Być ubogim w zasoby lub możliwości.; Cierpieć na niedostatki fizyczne lub duchowe.

Słaby, niedołężny.; Pozbawiony sił i energii.; Niezdolny do skutecznego działania.

Azja (= „orient”) – rzymska prowincja obejmująca Myzję, Lidię, Frygię i Karię (dzisiejsza północno-zachodnia Turcja).

Ukształtować artystycznie, ozdabiać.; Wysiłek i trud w celu osiągnięcia doskonałości.; Mozolić się, intensywnie pracować nad czymś.

Skórzany bukłak na wodę lub wino.; Torba używana w podróży.; Naczynie typowe dla Bliskiego Wschodu.

Z radością, zadowoleniem.; Ochoczo, chętnie.; W sposób wyrażający przyjemną aprobatę.

Pozdrawiać, powitać.; Wziąć kogoś w objęcia na powitanie.; Przyjąć z radością i sympatią.

Żmija, jadowity wąż (np. kobra).; Bardzo niebezpieczna istota budząca lęk.; Metaforycznie: symbol zdradliwości.

Elegancki, urodziwy, piękny.; Wytworny w zachowaniu.; Odznaczający się wyrafinowaniem.

Gwiazda, ciało niebieskie świecące.; Symbol światła i przewodnictwa.; Światło na firmamencie nieba.

Chybić celu, zboczyć z drogi.; Odejść od właściwego kierunku.; Popełnić błąd z powodu złego kursu.

Błyskawica, rozjaśnienie.; Połysk lub blask.; Promień światła w ciemności.

Błyszczeć, rozświetlić.; Odbić intensywnie światło.; Sprawić, że coś staje się jasne.

Gwiazdozbiór, konstelacja.; Układ gwiazd na niebie.; Przenośnie: grupa wybitnych postaci.

Niewspółbrzmiący, fałszywy.; Nieharmonijny, wywołujący dysonans.; Rozbieżny, sprzeczny.

Nierozumny, nierozsądny.; Głupi w sensie moralno-duchowym.; Bezmyślny, niedorzeczny.

Nie dotrzymujący umów, wiarołomny.; Łamiący przymierze, niewierny zobowiązaniom.; Nieskłonny do współdziałania.

Niewzruszoność, stabilność.; Bezpieczeństwo, wolność od zagrożeń.; Pewność gwarantująca spokój.

Pewny, godny zaufania.; Niezawodny i trwały.; Łatwy do potwierdzenia, wiarygodny.

Utrwalić, umocnić.; Zabezpieczyć przed szkodą.; Zapewnić trwałą ochronę.

Pewnie, bezpiecznie.; Skutecznie zatrzymane lub uniemożliwione.; Niezawodnie w sensie braku ucieczki.

Postępować nieprzyzwoicie, niegodnie.; Działać wbrew normom.; Okazywać brak szacunku czy taktu.

Nieprzyzwoitość, gorszący czyn.; Sromota, wstydliwa nagość.; Znieważenie moralne lub społeczne.

Zniekształcony.; Nieprzystojny, nieprzyzwoity.; Haniebny w oczach ludzi.

Niepohamowane, rozpustne życie.; Rozrzutność, marnotrawstwo.; Skrajna rozwiązłość obyczajowa.

Nieporządny, bez ładu.; Przesadny w korzystaniu z przyjemności.; Odbiegający od ustalonych zasad.

Bezdzietny, bez potomstwa.; Pozbawiony następstwa w rodzie.; Nieposiadający przedłużenia linii rodzinnej.

Wpatrywać się intensywnie.; Skupić wzrok na kimś/czymś.; Zaglądać w głąb z uwagą.

Bez, poza.; Z dala od czyjegoś udziału.; Wykluczenie z czegoś.

Znieważać, traktować z pogardą.; Urażać słowem lub czynem.; Wzgardzić czyimś honorem.

Zniewaga, hańba, wstyd.; Obelga wobec kogoś.; Stan zhańbienia w oczach ludzi.

Bez czci, nieczczony.; Znieważony, nisko ceniony.; Pospolity, wzgardzony.

Znieważyć publicznie, naznaczyć hańbą.; Upokorzyć kogoś moralnie.; Wystawić na pogardę.

Para, opar.; Unosząca się mgła.; Symbol ulotności i nietrwałości.

Nie na miejscu, niepasujący.; Niewłaściwy, niegodziwy.; Szkodliwy, wywołujący zamęt.

Oświetlać, opromieniać.; Jaśnieć światłem.; Sprawiać, że coś staje się wyraźnie widoczne.

Jasność, blask.; Światło dzienne lub promień.; Klarowność widzenia czy objawienia.

Samolubny, samowolny.; Butny, lekceważący innych.; Skupiony na własnej korzyści.

Dziedziniec, często owczarnia lub podwórze.; Odkryta przestrzeń otoczona murem w domach lub świątyniach.; Niekiedy cały budynek (pałac).

Nocować na dziedzińcu lub pod gołym niebem.; Zatrzymać się w przestrzeni otoczonej murem.; Przebywać w prostej kwaterze.

Flet, aulos.; Instrument dęty do muzyki starożytnej.; Używany w obrzędach i rozrywkach.

Powodować wzrost, wzmagać rozwój.; Rozszerzać się, rosnąć.; Rozwijać się ilościowo lub duchowo.

Wzrost, zwiększenie się.; Rozwój ilościowy lub jakościowy.; Powiększanie się społeczności czy wartości.

Jutro, nadchodzący dzień.; Przenośnie: bliska przyszłość.; Okres tuż po dniu dzisiejszym.

Surowy, ostry, szorstki.; Trudny w relacjach międzyludzkich.; Niemiły, przykry w obyciu.

Samowystarczalność życiowa.; Zadowolenie z własnego losu.; Niewymaganie wsparcia z zewnątrz.

Niezależny, wystarczający sam sobie.; Wolny od zewnętrznej pomocy.; Zadowolony i niewymagający wsparcia.

Sam z siebie, działający spontanicznie.; Bez cudzej ingerencji (np. ziemia rodząca sama).; Pojawiający się niezależnie.

On, ona, ono – zaimek osobowy trzeciej osoby (odpowiednik: on, ona, ono, jego, jej, ich itd.); Sam, sama, samo – gdy użyty emfatycznie (dla podkreślenia tożsamości); Ten sam – w połączeniu z rodzajnikiem.

Tutaj, w tym miejscu.; W bieżącym punkcie zdarzeń.; Bezpośrednio w danej lokalizacji.

Odebrać, usunąć.; Odłączyć lub odciąć.; Pozbawić kogoś czegoś.

Niewidoczny, ukryty.; Zakryty przed wzrokiem.; Niedostrzegalny, pozostający w cieniu.

Zabrać sprzed oczu, spowodować zniknięcie.; Zniszczyć, pozbawić blasku.; Uczynić niewidocznym.

Zniknięcie, usunięcie.; Utrata istnienia, rozpadnięcie się.; Całkowity brak obecności.

Uwolnienie, wypuszczenie z niewoli.; Przebaczenie, odpuszczenie grzechów.; Darowanie długu lub kary.

Więź, związek.; Relacja łącząca osoby lub rzeczy.; Formalne zobowiązanie, np. małżeńskie.

Niezniszczalność, trwałość.; Odporność na rozkład i zepsucie.; Brak podatności na rozpad w czasie.

Niezniszczalny, nieulegający zepsuciu.; Nieśmiertelny w sensie wskrzeszenia.; Trwały w wymiarze wiecznym.

Odesłać, pozwolić odejść.; Darować, odpuścić (winę, dług).; Zaniechać żądania, zostawić w spokoju.

Przybyć skądś, nadejść.; Pojawić się w danym miejscu.; Zbliżyć się z innego obszaru.

Przybycie, nadejście.; Odejście (rzadziej, zależnie od kontekstu).; Moment zmiany obecności.

Sprawić, by ktoś się wycofał, odsunąć.; Podburzać do odstępstwa.; Zaniechać udziału w czymś i odejść.

Nagle, w jednej chwili.; Bez ostrzeżenia.; Zaskakująco szybko.

Bez obawy, śmiało.; Odważnie, niezrażenie niebezpieczeństwem.; Z ufnością.

Upodabniać według wzoru.; Tworzyć na podobieństwo czegoś już istniejącego.; Sporządzić kopię lub odwzorowanie.

Skupić wzrok na czymś, odwracając się od innych rzeczy.; Dokładnie rozważyć spojrzeniem.; Patrzeć wyłącznie w jednym kierunku.

Oddzielić, odgraniczyć.; Wyznaczyć kogoś lub coś do określonego celu.; Wykluczyć z grupy lub przeznaczyć do innego zadania.

Baza, punkt wyjścia.; Bodziec, zasób lub zaplecze.; Okoliczność dająca sposobność do działania.

Głupota, brak rozumu.; Lekkomyślność prowadząca do błędów.; Bezmyślne działanie.

Bez rozumu, nierozumny.; Głupi, nierozsądny.; Pochopny w sądach i czynach.

Niemy, pozbawiony głosu.; Bezgłośny, niezdolny do mówienia.; W odniesieniu do bożków: „nieme” i niezdolne do mowy.

Achaz (= „posiadacz”) – król Judy, syn Jotama, wspomniany w genealogii królów.

Niewdzięczny, nieżyczliwy.; Niemiły w kontaktach.; Chłodny emocjonalnie wobec innych.

Bezużyteczny, nieprzydatny.; Niefunkcjonalny, pozbawiony wartości użytkowej.; Nie dający korzyści.

Uczynić bezużytecznym.; Unieważnić czyjąś wartość moralną lub praktyczną.; Zdegradować do stanu niefunkcjonalności.

Bezużyteczny, niekorzystny.; Nierentowny, niewart wysiłku.; Szkodliwy w pewnych sytuacjach.

Aż, dopóki.; Do granicy czasowej lub przestrzennej.; Ostateczny moment zmiany.

Plewy, pozostałość po wymłóceniu.; Bez ziaren, bezużyteczny kłos.; Symbol bezwartościowej resztki.

Bez kłamstwa, całkowicie prawdziwy.; Zgodny z faktycznym stanem.; Godny zaufania moralnie.

Bez duszy, nieożywiony.; Martwy, pozbawiony życia.; O przedmiotach: niezdolny do działania duchowego.

Baal (= „pan”) – bóstwo Fenicjan i Kananejczyków, rywal Jahwe w ST; wielokrotnie potępiany przez proroków.

Babilon (= „brama boga”) – wielkie miasto nad Eufratem, symbol zepsucia (1 P 5:13) i wrogości wobec Boga (Apokalipsa).

Stopień, schodek, szczebel (np. w drabinie lub na schodach).; Poziom, etap, ranga (przenośnie).

Głębokość, otchłań.; Skrajne ubóstwo lub „głębia” Bożych tajemnic.; Dolina lub obniżenie terenu.

Uczynić coś głębokim.; Pogłębić, zwiększyć wymiary.; Tworzyć większą przepaść (rzadkie).

Głęboki, trudny do przeniknięcia.; Znacząco przejmujący w treści.; Wywołujący silne wrażenie.

Gałąź palmowa (często w procesjach).; Wieniec z liści palmowych.; Symbol zwycięstwa lub radości.

Balaam (= „cudzoziemiec”?) – prorok z Mezopotamii, wynajęty przez Balaka do przeklinania Izraela; w tradycji uznawany za zwodziciela (Lb 22–24).

Balak (= „pustoszyciel, łupieżca”) – król Moabu z czasów Balaama; chciał przeklinać Izraela; symbol przeciwnika ludu Bożego.

Trzos, kiesa na pieniądze.; Sakiewka do przechowywania monet.; „Worek” Judasza (J 13:29).

Rzucić lub wypuścić z ręki.; Wrzucić, włożyć coś do środka.; Przekazać coś komuś bez gwarancji rezultatu.

Zanurzać, chrzcić.; Obmywać z rytualnym znaczeniem.; W przenośni: przytłaczać falą lub farbować tkaninę.

Maczać, zanurzać w płynie.; Farbować tkaninę przez zanurzenie.; Zwilżać, smarować.

Barak (= „błyskawica”) – wódz Izraela z Księgi Sędziów (Sdz 4–5), współpracownik Debory, wspomniany w Hbr 11:32.

Barachiasz (= „JHWH błogosławi”) – ojciec Zachariasza (Mt 23:35); w genealogiach ST raczej postać słabo udokumentowana.

(tu poprawnie: βάρβαρος): Mówiący obcym językiem dla Greków.; „Barbarzyńca” – cudzoziemiec niezrozumiały w mowie.; Bez pejoratywnego sensu w NT – po prostu obcy językowo.

Obciążać, przytłaczać.; Nakładać ciężar psychiczny lub fizyczny.; Powodować uciążliwość w życiu.

Ciężko, z trudem.; Ponad ludzkie siły.; Dotkliwie lub boleśnie.

Ciężar, obciążenie.; Trud, brzemię do uniesienia.; Kłopot fizyczny lub emocjonalny.

Przygniatać, nadmiernie obciążać.; Obarczać ciężarem nie do uniesienia.; Wymagać przesadnego wysiłku.

Ciężki, masywny.; Uciążliwy, szorstki.; Poważny, czasem brutalny lub okrutny.

Torturować, dręczyć (także psychicznie).; Testować metale kamieniem probierczym.; Być udręczonym, cierpieć boleśnie.

Tortura, męka.; Stan intensywnego bólu.; Udręka chorobowa lub eschatologiczna.

Kamień probierczy, narzędzie testowania metalu.; Przyrząd tortur, męki.; Symbol dotkliwego cierpienia lub sprawdzania.

Królestwo, władza królewska.; Panowanie (np. Chrystusa).; Zakres i forma sprawowania władzy.

Pałac, dwór królewski.; Rezydencja władcy.; Przenośnie: rozległe, dostojne miejsce.

Królewski, należący do monarchy.; Godny króla, wspaniały.; Urzędowy, monarszy.

Król, władca terytorialny.; Przywódca (czasem duchowy).; Mesjasz określany „Królem królów”.

Sprawować władzę królewską, królować.; Panować w sensie duchowym (Chrystus i wierni).; Mieć dominujący wpływ lub kontrolę.

Królewski, należący do monarchy.; Urzędnik króla, dworzanin.; Godny króla, naczelny.

Królowa.; Małżonka króla.; Kobieta z najwyższym tytułem w królestwie.

Podstawa, fundament, baza, punkt oparcia.; Krok, chód, sposób stania.

Mówić źle, rzucać zły urok.; Oczerniać, sprowadzać zło oszczerstwem.; Złorzeczyć, „złe spojrzenie”.

Dźwigać, nieść na barkach.; Podnosić coś ciężkiego.; Przenośnie: wspierać, znosić trud.

: Kolczasty krzak, cierń.; Jeżyna; przeszkoda w terenie.; Symbol trudności lub cierpienia (w przenośni).

Żaba, płaz.; Kojarzony z plagą w Wj 8.; W Ap 16:13 – symbol nieczystości demonicznej.

Odrażająca rzecz, ohyda.; Szczególnie bożki i bałwochwalstwo.; Symbol obrzydzenia w oczach Boga.

Obrzydliwy, wstrętny.; Nieznośny moralnie.; Budzący odrazę lub potępienie.

Uczynić obrzydliwym, budzić wstręt.; Odwrócić się z odrazą.; Gardzić czymś skrajnie.

Stały, trwały, niewzruszony.; Pewny, godny zaufania.; Niepodatny na zachwianie.

Utrwalić, umocnić.; Nadać stabilną postać.; Sprawić, że coś staje się pewne.

Utwierdzenie, potwierdzenie.; Trwała stabilność.; Gwarancja lub solidne oparcie.

Dostępny publicznie, niepoświęcony.; Świecki, pospolity.; Bluźnierczy w odniesieniu do kultu.

Bezcześcić, profanować.; Traktować coś świętego jako pospolite.; Nadużywać sacrum w niewłaściwy sposób.

Belial (= „nikczemny” / „bezwartościowy”) – w 2 Kor 6:15 synonim szatana; uosobienie zła w ST i NT.

Pocisk, oszczep, strzała.; Rzutka używana w walce.; Symbol ataku („ogniste pociski Złego”).

Beniamin (= „syn prawicy”) – dwunasty syn Jakuba, nazwa jednego z pokoleń Izraela.

Berea (= „dobrze nawodniona”) – miasto w Macedonii, znane z gorliwego badania Pism (Dz 17:10–12).

Betabara (= „dom brodu”) – miejscowość za Jordanem, gdzie chrzcił Jan (wg niektórych manuskryptów J 1:28); starodawny bród rzeki.

Betlejem (= „dom chleba”) – ok. 10 km na płd. od Jerozolimy; miejsce narodzenia Jezusa; miasto Dawida.

Stopień, podwyższenie.; Miejsce sędziego lub trybuna.; Trybuna do przemówień publicznych.

Beryl, kamień szlachetny o odcieniu zielonkawym.; Jeden z fundamentów Nowej Jerozolimy (Ap 21:20).; Ceniony w starożytnej biżuterii.

Siła fizyczna lub psychiczna.; Gwałtowność, przemoc.; Energia do intensywnego działania.

Używać przemocy, stosować siłę.; Zmuszać kogoś do czegoś.; Działać gwałtownie lub brutalnie.

Gwałtowny, oparty na sile.; Pełen przemocy.; „Mocny” w złym sensie.

Zwój, książka.; Dokument spisany (np. list rozwodowy).; Każdy zapis na pergaminie lub papirusie.

Zwój księgi, „Pismo”.; Obszerniejsza książka lub dzieło.; Zapis sakralny (ST, dokumenty).

Jeść, spożywać.; Wgryzać się w pokarm.; Pochłaniać coś w celu zaspokojenia głodu.

Życie doczesne, środki do życia.; „Bios” – codzienne sprawy tego świata.; Majątek zapewniający utrzymanie.

żyć.; Wieść życie.; Trwać w doczesności, funkcjonować.

Tryb życia, sposób postępowania.; Codzienna aktywność człowieka.; Zwyczajowe normy zachowania.

Szkodliwy, raniący.; Krzywdzący moralnie lub fizycznie.; Niszczycielski w działaniu.

Zaszkodzić, wyrządzić krzywdę.; Spowodować straty materialne lub psychiczne.; Ranić, niszczyć.

Kiełkować, pączkować (o roślinach).; Zrodzić się na nowo.; Wypuszczać nowe liście lub pędy.

Bluźnić, lżyć, oczerniać.; Zniesławiać kogoś słowem.; Wyrzucać oskarżenia bezpodstawnie.

Bluźnierstwo, potwarz.; Oczernianie naruszające honor.; Słowa krzywdzące wobec Boga lub ludzi.

Oszczerczy, obelżywy.; Zniesławiający w treści.; Bluźnierczy wobec świętości.

Widzieć, patrzeć, dostrzegać (spostrzegać wzrokiem).; Zauważać, rozumieć.

Wołać, wznosić okrzyk radości lub bólu.; Krzyczeć głośno, błagać.; Wyrażać silne emocje donośnym głosem.

Krzyk, okrzyk.; Wołanie w emocjonalnej sytuacji.; Wzywanie pomocy lub wyrażanie radości.

Pomoc, wsparcie.; Działanie na czyjąś korzyść w potrzebie.; Ratunek w naglącej sytuacji.

Pomagać, przychodzić z odsieczą.; Wspierać w trudach.; Dopomagać w chwili kryzysu.

Pomocnik, osoba wspierająca.; Asystent w zadaniach.; Wspólnik w trudnych okolicznościach.

Dół, rów.; Wykop w ziemi, zagłębienie.; Jama lub kanał o pewnej głębokości.

Rzut, wyrzut.; Wypuszczenie czegoś w przestrzeń.; Akt rzucenia.

Pocisk, strzała, oszczep.; Rzutka używana w walce.; Przedmiot miotany z siłą.

Booz (= „w nim jest siła”). Powinowaty Rut, później został jej mężem.

Łajno, błoto.; Osad lub nieczystość.; Rzecz wymagająca usunięcia.

Boreasz – północno-wschodni wiatr.; Kierunek północny.; W literaturze: wiatr północny.

Karmić zwierzęta.; Paść trzodę.; W przenośni: troszczyć się duchowo o ludzi.

Bosor (= „pochodnia”?) – ojciec Balaama.

Ziele nadające się na paszę.; Roślina zielona do karmienia.; Każda świeża trawa użytkowa.

Kiść, grono winogron.; Zbiór owoców winorośli.; Skupienie jagód w jednym pędzie.

Członek rady lub senatu.; Urzędnik w radzie zarządzającej.; W kontekście żydowskim: członek Sanhedrynu.

Roztrząsać w sobie, rozważać.; Uchwalać, podejmować decyzję.; Dokonywać przemyślanego postanowienia.

Rada, zamysł.; Wola, plan.; Postanowienie wyrażające czyjąś myśl.

Wola, postanowienie.; Zamysł, plan (również Boży).; Decyzja po przemyśleniu.

Świadomie chcieć, zamierzać.; Żywić pragnienie.; Ukierunkować wolę na coś.

Wzgórze, kopiec.; Pagórek lub wzniesienie terenu.; Wypukłość w krajobrazie.

Wół, krowa.; Zwierzę domowe do pracy.; Szerzej: bydło rogate.

Być sędzią w zawodach.; Postanawiać, rozstrzygać.; Kierować, rządzić (rzadziej).

Opóźniać się, działać powoli.; Zwlekać, ociągać się.; Robić coś z rozwlekłym tempem.

Ramię.; Obrazowo: ramię Boże jako idiom mocy.; Przenośnie: siła i władza kogoś.

Krótki, mały.; Niewielki dystans lub czas.; W przenośni: nieznaczny, ograniczony.

Nienarodzone dziecko, płód.; Noworodek, niemowlę.; Bardzo małe dziecko.

Zwilżyć, zmoczyć.; Sprowadzić deszcz, wylać wodę.; Obficie nawodnić.

Grzmot.; Głośny odgłos burzy.; Symbol potężnego dźwięku.

Podlanie, deszcz.; Ulewa z burzą.; Intensywne opady chwilowe.

Pętla do wiązania.; Zarzucony węzeł wymuszający uległość.; Przymuszenie kogoś podstępem.

Zgrzytanie zębami (ból, rozpacz).; Warczenie w gniewie.; Ekspresja skrajnego cierpienia.

Mielić, rozgniatać zębami.; Gryźć, żuć.; Wyrażać zaciskanie szczęk w intensywnym napięciu.

To, co się je, pokarm.; Produkt do spożycia.; W sensie duchowym: treść, którą się „karmi” dusza.

Jadalny, zdatny do spożycia.; Nadający się na pokarm.; Zdrowy w sensie przyjmowania do organizmu.

Czynność jedzenia, konsumpcja.; W przenośni: korozja, niszczenie.; Pokarm lub „pokarm duchowy”.

Pogrążać się w głębinie.; Zatapiać, spadać w dół.; Być wciągniętym przez wodę.

Dno morza, głębina.; Rozległe, głębokie wody.; Głębokość nie do spenetrowania.

Wykonany z najlepszego lnu.; Delikatne płótno lniane.; Tkanina wysokiej jakości.

Szczególny egipski len, bardzo drogi.; Delikatna tkanina biała lub żółtawa.; Materiał o wysokiej wartości.

Podwyższone miejsce, ołtarz.; Platforma do składania ofiar.; Wzniesienie dla obrzędów.

Gabriel (= „mąż Boży”). Jeden z anielskich książąt, posłaniec o szczególnym znaczeniu (Łk 1).

Gad (= „gromada” lub „szczęście”). Siódmy syn Jakuba.

Skarbiec królewski, bogactwa.; Zasoby kosztowności.; W starożytności: zapasy cennego kruszczu.

Gaza (= „umocniona”). Jedno z głównych miast filistyńskich w Palestynie.

Miejsce przechowywania skarbów, skarbiec.; Skrzynia ofiar świątynnych.; Świątynna skarbona na datki.

Mleko.; W przenośni: podstawowe nauki chrześcijańskie.; Pierwotne pożywienie duchowe.

Galilea (= „obwód”). Region północnej Palestyny, miejsce działalności Jezusa; dzieli się na Górną i Dolną.

Gamaliel (= „Bóg jest moją zapłatą”). Faryzeusz, nauczyciel Pawła, słynny autorytet w Prawie (Dz 5:34; 22:3).

Zawrzeć małżeństwo, wziąć za żonę.; Pobrać się w sensie wzajemnym.; Oddać córkę w związek małżeński (rzadziej).

Zaślubiny, wesele.; Uczta weselna.; Stan małżeński.

Gdyż, bowiem.; Jako partykuła uzasadniająca.; Ponieważ, skoro tak.

Brzuch, żołądek.; Łono.; Przenośnie: popęd żądzy lub obżarstwo.

Zaprawdę, naprawdę.; Nawet, przynajmniej.; Podkreślenie potwierdzenia „rzeczywiście”.

Gedeon (= „ścinacz”). Sędzia wyzwalający Izrael od Madianitów (Hbr 11:32).

Sąsiad, sąsiadka.; Osoba mieszkająca obok.; Ktoś blisko spokrewniony geograficznie.

Śmiać się.; W pewnym kontekście: wyśmiewać.; Okazywać radość głośnym śmiechem.

Śmiech.; Radość wyrażona głośnym chichotem.; Reakcja wesołości.

Napełnić, wypełnić.; Uczynić coś pełnym.; Włożyć tyle, by osiągnąć brzeg lub granicę.

Być napełnionym, stać się pełnym.; Osiągnąć pełnię zawartości.; Występować w dużym nagromadzeniu.

Pokolenie, ród ludzi.; Grupa żyjąca w określonym czasie.; W przenośni: okres ~30 lat, epoka.

Prześledzić rodowód.; Wywieść czyjeś pochodzenie.; Mieć ustaloną linię przodków.

Źródło, pochodzenie.; Urodzenie, życie.; Księga rodowodowa lub przebieg istnienia.

Narodziny.; Akt zrodzenia się.; Początek życia w sensie biologicznym.

Płodzić (mężczyźni), rodzić (kobiety).

To, co zrodzone, potomstwo.; Owoce ziemi, płody rolne.; Rezultat narodzin lub wzrostu.

Ten, kto zrodził; rodzący.; Urodzenie, narodziny.; Akt wydania na świat.

Zrodzony, urodzony.; Pochodzący z określonych rodziców.; Będący efektem narodzin.

Ród, krewni, plemię.; Naród lub gatunek.; Grupa jednego pochodzenia bądź natury.

Rada starszych, senat.; W niektórych kontekstach: Sanhedryn.; Zgromadzenie przywódców.

Starzec.; Osoba w podeszłym wieku.; Szacowny wiekiem człowiek.

Skosztować, posmakować.; Doświadczyć wrażeń smakowych.; Przyjmować pokarm, jeść.

Zajmować się rolnictwem.; Uprawiać rolę lub winnicę.; Pracować na roli.

Pole uprawne.; Gospodarstwo rolne.; Miejsce przeznaczone pod zasiew.

Rolnik, gospodarz.; Winiarz pielęgnujący krzewy.; Ten, kto uprawia ziemię.

Ziemia orna, grunt.; Ląd stały w odróżnieniu od morza.; Kraj, terytorium, region.

Starość.; Zaawansowany wiek.; Okres schyłkowy życia.

Zestarzeć się.; Stracić ważność lub użyteczność (o rzeczach).; Przestać być aktualnym wraz z upływem czasu.

Stać się, zaistnieć, powstać.; Zdarzyć się, dokonać.; Pojawić się publicznie, zostać uczynionym.

Poznawać, rozumieć, uświadamiać sobie, wiedzieć.; W klasycznej grece obejmuje zarówno zdobywanie wiedzy, jak i rozpoznawanie (np. „rozpoznać twarz”).

Niesfermentowane, słodkie wino.; Sok z winogron jeszcze nieprzetworzony.; W niektórych kontekstach: nowy moszcz winny.

Słodki.; Przyjemny w smaku.; Łagodny, miły.

Narząd mowy w ustach (język fizyczny).; Język w znaczeniu mowy lub dialektu.; System komunikacji charakterystyczny dla danego ludu.

Kasetka na ustniki instrumentów dętych.; Szkatułka lub sakiewka na pieniądze.; Skrzyneczka do przechowywania drobnych przedmiotów.

Folusznik - pracownik czyszczący i bielący tkaniny.

Prawowity, autentyczny.; Niefałszywy, rzeczywisty.; Szczery, godny zaufania.

Prawdziwie, bez udawania.; Wiernie, lojalnie.; Szczerze, z autentyczną intencją.

Ciemność, mrok.; Gęsty obłok, przyćmienie.; Występowanie braku światła budzącego grozę.

Zdolność myślenia, rozum.; Pogląd, opinia, zamysł.; Wola, decyzja, postanowienie umysłu.

Uczynić coś znanym, podać do wiadomości.; Oznajmić lub wyjawić.

Wiedza, zrozumienie.; Znajomość prawd wiary, ogólna biegłość w nauce chrześcijańskiej.; Mądrość moralna stosowana w praktyce życia.

Znawca, rzeczoznawca.; Osoba biegle poinformowana w danej dziedzinie.; Ktoś o eksperckiej wiedzy.

Znany, rozpoznawalny.; Słynny w danym środowisku.; Dobrze zakorzeniony w świadomości ludzi.

Gruchać (o gołębiach) lub szemrać cicho.; Szeptać lub naradzać się potajemnie.; Narzekać półgłosem z niezadowoleniem.

Szmer, pomruk, mamrotanie.; Potajemna dyskusja.; Skryte i niespokojne niezadowolenie.

Gomora (= „zanurzenie”?) – miasto zniszczone ogniem i siarką (Rdz 19), położone przypuszczalnie w okolicach Morza Martwego.

Ładunek, fracht na statku.; Towary przewożone drogą morską.; Zapas przewożony podczas rejsu.

Rodzic, ojciec.; Przedstawiciel starszego pokolenia w rodzinie.; W liczbie mnogiej: rodzice.

Kolano, zgięcie nogi.; Przenośnie: postawa modlitewna.; Miejsce podparcia przy klękaniu.

Litera (znak pisma).; Dokument lub zapisany tekst.; W kontekście religijnym: Pismo (np. ST).

Pisarz, uczony w Piśmie.; Interpretator Prawa Mojżeszowego, członek Sanhedrynu.; Urzędnik publiczny czy nauczyciel religijny.

Napis, tekst.; Pismo Święte lub jego fragment.; Każdy oficjalny dokument spisany.

Pisać, stawiać litery.; Sporządzać list lub dokument.; Być zapisanym w Piśmie (np. „jest napisane”).

Pilnować, czuwać.; Zwracać baczną uwagę i być ostrożnym.; Strzec się duchowego zaniedbania.

Trenować nago (starożytna palestra).; Ćwiczyć fizycznie lub umysłowo z wysiłkiem.; Wyrabiać wytrzymałość w dyscyplinie.

Ćwiczenia cielesne, gimnastyka.; Asceza i umartwienie ciała w pewnych kontekstach.; Trening prowadzący do sprawności.

Nagi, bez odzienia.; Niedostatecznie ubrany.; Przenośnie: obnażony, odsłonięty.

Nagość, odsłonięcie ciała.; W przenośni: brak ochrony.; Stan pozbawienia okrycia.

Kobiecy, żeński.; Należący do sfery kobiet.; Charakterystyczny dla płci żeńskiej.

Kobieta w różnym wieku.; Żona (w kontekście małżeńskim).; Każda dorosła osoba płci żeńskiej.

Gog (= „góra” lub „ukryty”). Król Magog, symbol wrogiego przywódcy (Ez 38–39; Ap 20:8).

Narożnik, kąt.; Róg zewnętrzny lub wewnętrzny.; Zakątek, ukryty zakręt.

Dawid – król Izraela, przodek Mesjasza, kluczowa postać w ST.

Duch niższy od Boga, często zły.; Złe duchy w służbie diabła.; Pogańskie bóstwa lub demony.

Bóg, bóstwo w religii pogańskiej.; Duch wyższy (dobry lub zły).; Istota nadludzka różna od Boga Najwyższego.

Gryźć zębami.; Ranić boleśnie (dosł. i w przenośni).; Dręczyć lub kąsać duszę wyrzutami.

Łza.; Kropelka płynu ze wzruszenia.; Symbol smutku i żalu.

Płakać, ronić łzy.; Wyrażać żal lub smutek.; Okazywać ból duszy łzami.

Pierścień na palec.; Symbol urzędu lub godności.; Oznaka władzy lub przynależności rodzinnej.

Palec.; Kończyna służąca do dotyku i chwytania.; Jednostka pomiaru w starożytności (rzadko).

Poskramiać, ujarzmiać.; Powstrzymywać czyjąś gwałtowność.; Zmuszać do uległości.

Jałówka, młoda krowa.; Czasem używana w obrzędach oczyszczenia (czerwona krowa).; Zwierzę ofiarne w ST.

Damasceński, pochodzący z Damaszku; określenie mieszkańca lub rzeczy z Damaszku.

Damaszek (= „dobrze nawodniony”) – stolica Syrii, jedno z najstarszych miast Bliskiego Wschodu.

Pożyczać komuś pieniądze.; Zaciągać pożyczkę od kogoś (zależnie od formy).; Udzielać lub brać kredyt.

Pożyczka.; Suma pieniędzy oddawana do dyspozycji.; Dług, który należy spłacić.

Pożyczkodawca, wierzyciel.; Osoba dająca fundusze na procent.; Ten, kto oczekuje zwrotu długu.

Daniel (= „Bóg jest sędzią”) – prorok żydowski z ST, znany z mądrości i proroctw.

Ponosić koszty, wydawać.; Zużywać środki, trwonić.; Wydatkować pieniądze lub zasoby.

Wydatek, koszt.; Suma przeznaczona na potrzeby.; Obciążenie finansowe.

Lecz, a jednak.; Partykuła łącząca wątek: „zaś”, „natomiast”.; Co więcej, w dalszej części.

Potrzeba, niedostatek.; Błaganie, prośba.; Nędza, brak środków – prowadząca do modlitwy.

Trzeba, należy, potrzeba.; Konieczność wynikająca z prawa lub woli Bożej.; Nieodzowność wypełnienia proroctw.

Pokazywać, wskazywać, przedstawiać, demonstrować.

Bojaźliwość, strachliwość.; Tchórzostwo, brak odwagi.; Postawa unikająca ryzyka z powodu lęku.

Być bojaźliwym, przestraszonym.; Okazywać lęk i niepewność.; Trząść się ze strachu.

Zalękniony, pełen strachu.; Tchórzliwy w obliczu niebezpieczeństwa.; Pasywny z powodu obaw.

Strasznie, boleśnie.; W sposób budzący grozę.; Nad wyraz dotkliwie.

Spożywać wieczerzę.; Jeść główny posiłek wieczorny.; Uczestniczyć w uroczystej kolacji.

Wieczerza, uczta wieczorna.; Główny posiłek doby.; W NT: uczta mesjańska lub Ostatnia Wieczerza.

Dziesięć.; Liczba oznaczająca pełnię jednostkowych grup (p. „dziesiątki”).; W symbolicznym sensie: całość pewnej skali.

Dziesięcina, dziesiąta część.; Ustalona proporcja oddawana Bogu.; Ofiarny udział w świątynnych potrzebach.

Dziesiąty.; Kolejność w szeregu od 1 do 10.; W kontekście Prawa: określenie dziesięciny.

Wyegzekwować dziesięcinę.; Otrzymać lub płacić dziesiątą część.; Uczestniczyć w systemie ofiarnym Prawa.

Uznany, przyjęty, akceptowany.; Godny aprobaty i zadowolenia.; W odniesieniu do łaski lub ofiary: mile widziany przez Boga.

Drzewo rosnące w gruncie.; Roślina z pniem zdrewniałym.; Drewno w stanie żyjącym (przed wyrębem).

Prawica, prawa ręka.; Strona zaszczytu lub władzy.; Symbol przychylności i honoru.

Odczuwać brak, potrzebować.; Prosić, błagać usilnie.; Modlić się z głębokim pragnieniem.

Skóra zwierzęca, wyprawiona.; Materiał do wyrobów różnych przedmiotów.; W starożytności surowiec do pergaminu.

Ze skóry, skórzany.; Wytworzony z materiału zwierzęcego.; Powszechny w wyrobie toreb, pasów itp.

Obdzierać ze skóry.; Bić, walić (silnie razić).; Przenośnie: zadawać cierpienie fizyczne.

Zakuć w łańcuchy, skrępować.; Związać kogoś, uniemożliwić ruch.; Uniemożliwić wolność działania.

Snopek, wiązka.; Zbiór powiązanych rzeczy.; W starożytności: pakiet łodyg zboża.

Spętany, w więzach.; Więzień lub jeniec.; Ktoś pozbawiony wolności.

Taśma, opaska, więź.; Kajdany lub pęta.; Cokolwiek służące do skrępowania.

Dozorca więzienny.; Strażnik odpowiedzialny za pilnowanie uwięzionych.; Urzędnik sprawujący nadzór nad całością bezpieczeństwa w więzieniu.

Więzienie, areszt.; Miejsce przetrzymywania zatrzymanych.; Budowla przeznaczona do odosobnienia skazańców.

Ktoś spętany, więzień.; Osoba pozbawiona wolności.; Jeniec pozostający w niewoli.

Władca, pan, mistrz.; Ten, kto ma najwyższą władzę.; Tytuł używany w odniesieniu do Chrystusa („Pan”).

„Chodź tutaj!”, wezwanie skierowane do kogoś w pobliżu.; Określenie „teraz, dotąd” w odniesieniu do czasu.; Zawołanie wzywające do natychmiastowego przyjścia.

Wykrzyknik: „Chodźcie!”, „Chodźże!”; Zaproszenie do pójścia za mówiącym.; Zachęta do podejścia bliżej.

Drugi w kolejności.; Następny spośród dwóch lub więcej.; „Po drugie” w wyliczaniu argumentów.

Wziąć ręką, chwycić.; Przyjmować, otrzymywać, akceptować, gościć (osobę, dar, przesłanie).

Przywiązać, przymocować.; Skrępować, zakuć w łańcuchy.; W przenośni: zobowiązać prawnie lub zakazać czegoś.

Zatem, więc, zaprawdę.; Podkreślenie pewności („naprawdę, na pewno”).; Niekiedy: „natychmiast, już teraz”.

Jasny, oczywisty, widoczny.; Pozbawiony wątpliwości.; Łatwy do rozpoznania dla wszystkich.

Uczynić widocznym, wyraźnym.; Ogłosić coś i przedstawić jasno.; Wskazać w sposób niepozostawiający wątpliwości.

Przemawiać do zgromadzenia publicznego.; Wygłaszać mowę oficjalną w sprawach państwowych.; Zwracać się do ludu z ważnym orędziem.

(grec. „należący do Demeter”). Pogański złotnik z Efezu (Dz 19:24) lub chrześcijanin wspomniany w 3 J 12.

Rzemieślnik, wytwórca.; Projektant, budowniczy.; Robotnik publiczny wykonujący prace dla społeczeństwa.

Lud, rzesza ludzi w miejscu publicznym.; Zgromadzenie społeczne.; Społeczność obywateli w mieście.

Publiczny, należący do narodu/państwa.; Otwarty i jawny dla wszystkich.; Oficjalny, państwowy.

Przez (o miejscu, czasie, środku).; Z powodu, z racji, ponieważ.; Za pośrednictwem czegoś lub kogoś.

Przejść, przeprawić się.; Pokonać przeszkodę, np. rzekę.; Przedostać się z jednej strony na drugą.

Przerzucić coś przez przeszkodę (rzadziej).; Oczernić, spotwarzyć.; Obrzucić fałszywymi oskarżeniami.

Skłonny do oszczerstw, potwarca.; Fałszywy oskarżyciel wrogi Bogu – diabeł.; Ten, kto działa w sposób zwodniczy, by zniszczyć.

Rozgłaszać, rozpowszechniać wieść.; Ogłaszać publicznie w wielu miejscach.; Szerzyć informację lub komunikat.

Być w trakcie, toczyć się.; Upływać (o czasie).; Zajść, wydarzyć się w ciągu pewnego okresu.

Rozeznać dokładnie, stwierdzić ściśle.; Ustalać orzeczenie sądowe.; Określić prawdziwy stan rzeczy drogą analizy.

Rozpoznanie, badanie.; W sensie prawnym: opinia, orzeczenie.; Dokładne ustalenie stanu sprawy.

Szemrać w tłumie, wyrażać zbiorowe niezadowolenie.; Narzekać półgłosem w grupie.; Okazywać oburzenie w ukrytej formie.

Prowadzić przez jakieś miejsce.; Wysyłać kogoś przez przeszkodę.; Spędzać dni, żyć w danym czasie.

Otrzymać coś za pośrednictwem (np. spadek).; Objąć po kimś w dziedziczeniu.; Przyjąć uprawnienia lub własność po poprzedniku.

Diadem, królewska opaska na głowę.; Symbol monarszej władzy.; Rodzaj insygnium wskazującego najwyższe rządy.

Rozdzielać, podawać dalej.; Udzielać czegoś innym.; Przekazywać w czyjeś ręce do dyspozycji.

Następca, ktoś kto przejmuje rolę po kimś.; Kontynuator dzieła poprzednika.; Dziedzic urzędu lub władzy.

Testament, ostatnia wola.; Układ, przymierze między stronami.; Przymierze Boże w rozumieniu religijnym.

Podział, rozdzielenie.; Różnica, rozróżnienie.; Akt oddzielenia jednej części od drugiej.

Dzielić na części, rozcinać.; Rozłupywać, rozdzielać.; Powodować rozłam lub rozróżnienie.

Służba, posługiwanie.; Urząd diakoński lub apostolski w kościele.; Dzieło miłosierdzia i troski o wiernych.

Sługa, pomocnik, wykonawca poleceń.; Diakon w zborze lub kościele.; Osoba odpowiedzialna za obsługę i posługę innym.

Dwieście.; Określenie liczby 200 w rachubie.; Symboliczna suma dwustu jednostek.

Uważnie wysłuchać do końca.; Przyjąć czyjeś słowa ze skupieniem.; Dopuścić do pełnego wyrażenia opinii.

Rozróżniać, odróżniać.; Osądzać i decydować w sporze.; Wahać się, wątpić lub spierać.

Rozróżnienie, rozpoznanie.; Oddzielenie lub wyodrębnienie.; Osąd mający ustalić różnicę.

Powstrzymywać, nie dopuszczać do czegoś.; Blokować rozwój lub działanie.; Być przeszkodą uniemożliwiającą kontynuację.

Zastanawiać się, rozważać w myślach.; Rozmawiać, spierać się.; Omawiać argumenty i dowody.

Wprowadzać przerwę lub opóźnienie.; Odkładać rozpoczętą sprawę na później.; Zaprzestać dotychczasowego działania.

Rozmowa, przemowa w określonej mowie.; Język lub dialekt charakterystyczny dla jakiegoś ludu.; Sposób komunikacji ustnej w danym regionie.

Zmienić nastawienie, pojednać się.; Odnowić przyjaźń przez usunięcie sporu.; Przywrócić zgodę między stronami.

Rozważać różne racje, zestawiać argumenty.; W myślach prowadzić analizę.; Zastanawiać się nad motywacjami.

Myślenie wewnętrzne, rozumowanie.; Wątpliwość, wahanie.; Zamysł w głębi serca.

Rozwiązać, unieważnić coś.; Rozproszyć lub rozpuścić zgromadzenie (rzadko).; Spowodować, że przestaje obowiązywać.

Świadczyć rzetelnie, sumiennie.; Zaświadczać, potwierdzać powagą świadka.; Wezwać do uwierzenia poprzez mocne świadectwo.

Walczyć do końca, zaciekle.; Stanowczo się spierać lub upierać.; Bronić czegoś z determinacją (rzadkie).

Trwać, pozostawać niezmiennie.; Osiedlić się na stałe.; Kontynuować byt w danym miejscu lub stanie.

Rozłupać, rozdzielić na części.; Spowodować podział lub niezgodę.; Rozdzielać coś między wielu.

Podział, rozdzielenie.; Stan braku jedności, niezgoda.; Rozłam wśród społeczności.

Rozprowadzać, dzielić pomiędzy innych.; Rozsiać informację lub przedmioty (rzadziej).; Udzielać i rozdzielać zasoby.

Gestykulować w celu przekazania myśli.; Kiwnąć głową lub dać znak.; Komunikować się niewerbalnie (mrugnięcie, skinienie).

Myśl, idea.; Koncepcja pojawiająca się w umyśle.; Zamysł lub projekt intelektualny.

Umysł jako zdolność rozumienia.; Rozumienie, myślenie, sposób pojmowania.; Cała sfera intelektualno-emocjonalna człowieka.

Otworzyć przez rozdzielenie.; Otworzyć oczy, uszy lub umysł na prawdę.; Umożliwić pełny dostęp do zrozumienia.

Przenocować, spędzić całą noc.; Zostać na nocleg w jakimś miejscu.; Czuwać bądź trwać przez noc.

Doprowadzić do końca, ukończyć.; Zamknąć pewien etap w pełni.; Skutecznie dokończyć rozpoczęte dzieło.

Przejść, przeprawić się przez przeszkodę.; Pokonać teren lub wodę w poprzek.; Przedostać się na drugą stronę.

Wysilać się intensywnie, trudzić się z mozołem.; Być strapionym, zirytowanym.; Dopracowywać coś z dużym wysiłkiem.

Przenieść kogoś przez dane miejsce.; Odbyć podróż przechodząc przez region.; Przemierzać teren w drodze do celu.

Rozgrabić, łupić.; Zabierać przemocą.; Rabować dobra innych.

Rozbić, rozrywać na kawałki.; Rozdzierać szaty w geście oburzenia.; Zniszczyć poprzez gwałtowne rozerwanie.

Przedstawić jasno, wytłumaczyć.; Ogłosić dokonany czyn.; Sprecyzować, by stało się zrozumiałe dla słuchaczy.

Wstrząsnąć do głębi, przerazić.; Zastraszyć w celu wymuszenia.; Grozić komuś silnym lękiem.

Rozrzucić, rozproszyć.; Przewiać ziarno, oddzielając plewy.; Rozsiać na dużej przestrzeni.

Rozrywać na części.; W skrajnych wypadkach – rozerwać ciało.; Dokonać podziału przez rozszarpanie.

Rozsiać, rozrzucić.; Sprawić, że coś się szeroko rozchodzi.; Rozproszyć ludzi lub przedmioty w różne strony.

Rozproszenie (diaspora) Izraelitów wśród innych ludów.; Chrześcijanie rozrzuceni po świecie.; Stan rozsiania poza ojczysty kraj.

Nakazać wyraźnie, stanowczo.; Rozciągnąć lub uporządkować coś.; Wyjaśnić dokładnie, by zrozumiano sens.

Odstęp, odległość.; Przerwa czasowa.; Dystans między dwiema granicami (miejscem lub czasem).

Różnica dźwięków lub brzmienia.; Rozróżnienie w barwie lub tonie.; Odmienność powodująca inny efekt akustyczny.

Wypaczyć, wykrzywić.; Sprzeciwić się planom Bożym, zbaczać z drogi.; Przekręcać sens i wprowadzać zamieszanie.

Ocalić, przeprowadzić bezpiecznie przez niebezpieczeństwo.; Wyleczyć, wybawić od zguby.; Uratować w trudnej sytuacji.

Rozporządzenie, zarządzenie.; Ustanowienie formalne.; Polecenie wprowadzające określony porządek.

Nakaz, edykt.; Polecenie wydane władczo.; Rozkaz do wykonania o mocy prawnej.

Ustalić, wyznaczyć.; Dać nakaz lub rozkaz.; Określić porządek działań lub obowiązki.

Trwać w czymś, kontynuować bez przerwy.; Wytrwale robić coś dalej, nie ustawać.; Doprowadzić działanie do końca, zakończyć.

Strzec pilnie, chronić przed zagrożeniem.; Przestrzegać skrupulatnie, zachowywać starannie.; Nieprzerwanie czuwać nad czymś.

Rozporządzać swoimi sprawami (np. testament).; Wydawać postanowienia, przekazywać ustalenia.; Zawrzeć przymierze lub umowę.

Spędzać czas, przebywać.; Zużywać, ścierać.; Tracić środki lub siły w przenośni.

Pożywienie, wyżywienie.; Środki utrzymania.; Całokształt opieki żywieniowej.

Przejrzysty, przezroczysty.; Klarowny, łatwy do dostrzeżenia.; Jawny, oczywisty w przenośni.

Różnić się, wyróżniać, przewyższać.; Przenosić, nieść w różnych kierunkach.; Być istotnym, dokonywać rozróżnień (np. dobro–zło).

Uciec, zbiec w niebezpieczeństwie.; Ratować się ucieczką.; Uniknąć zagrożenia.

Niszczyć, psuć, burzyć.; Demoralizować, psuć od wewnątrz.; Pochłaniać, wyniszczać (np. przez pasożyty).

Zniszczenie, zepsucie.; Rozkład, zagłada (po śmierci ciała).; Upadek moralny.

Różny, odmienny.; Wyróżniający się, wybitny, celujący.; Doskonały w porównaniu z innymi.

Ustrzec, ochronić skutecznie.; Strzec pilnie i nieprzerwanie.; W LXX często o Bożej opiece.

Rozdzielać się, oddzielać.; Całkowicie się odłączyć, odejść.; Rozstawać się definitywnie.

Nauczony, wyuczony.; Dający się pouczać, chłonny wiedzy.; Wykształcony w określonej dziedzinie.

Nauczanie, pouczanie.; Treść nauki, doktryna.; System zasad, wykład doktrynalny.

Nauczyciel, ten który poucza.; W NT: tytuł Jezusa, apostołów lub fałszywych nauczycieli.; Każdy, kto naucza spraw Bożych.

Uczyć, przekazywać wiedzę.; Wyjaśniać, wykładać.; Pouczać publicznie lub prywatnie.

Nauka, treść nauczania.; Akt nauczania, przekazywanie doktryny.; Mówienie pouczające we wspólnocie.

Moneta dwudrachmowa, srebrna.; Odpowiednik połowy szekla.; Środek płatniczy w starożytnej Grecji.

Dać, dawać, przekazać, ofiarować.; Powierzyć, przydzielić, uczynić odpowiedzialnym za coś.

Budzić kogoś ze snu.; Wzburzać, pobudzać do działania.; Poruszać czyjś umysł w przenośni.

Wyjście, wylot drogi.; Rozstaje, miejsce rozchodzenia się dróg.; Granice lub krańce obszaru.

Tłumaczyć na inny język.; Wyjaśniać, wykładać sens.; Odsłaniać głębsze znaczenie słów.

Przejść, podróżować przez obszar.; Wędrować za granicę, przemieszczać się.; Rozchodzić się (o wieściach).

Dwuletni.; Trwający dwa lata.; Określający istotę lub okres dwóch lat.

Relacjonować, opowiadać.; Przedstawić coś w pełni.; Zrelacjonować w uporządkowanej formie.

Relacja, opowieść.; Narracja literacka.; Rozbudowane sprawozdanie.

Przenikać, przedostawać się.; Przebijać się przez coś.; Pokonywać przeszkodę drogą penetracji.

Rozdzielić, usunąć.; Odejść, odłączyć się.; Upłynąć (o czasie).

Sprawiedliwy, prawy.; Przestrzegający Bożych praw.; Oddający każdemu należne, zgodny z wolą Bożą.

Sprawiedliwość jako stan prawości.; Oddawanie każdemu tego, co mu się należy.; Cnota i zgodność z przykazaniami Bożymi.

Usprawiedliwić, uznać za sprawiedliwego.; Dowieść prawości kogoś.; Ogłosić sprawiedliwym w sensie sądowym.

Słuszne zarządzenie, nakaz.; Wyrok Boży – uniewinnienie lub potępienie.; Sprawiedliwy czyn wynikający z nakazu.

Sprawiedliwie, słusznie.; Zgodnie z prawem i zasadami.; Zacnie, moralnie nienagannie.

Usprawiedliwienie (akt ogłoszenia kogoś sprawiedliwym).; Orzeczenie Boże uwalniające od winy.; Przyznanie statusu prawości przed Bogiem.

Sędzia, rozjemca.; Arbiter rozstrzygający spory.; Decydent z prawem wydawania wyroków.

Sprawiedliwość, proces sądowy.; Wyrok, kara wykonana.; W mitologii – bogini Dike.

Sieć rybacka.; Narzędzie połowu w wodach.; Każda rozciągnięta „sieć” używana w łowieniu.

Dlatego, z tego powodu.; Stąd wynika, więc.; Konsekwencja poprzednich okoliczności.

Przechodzić przez różne miejsca.; Podróżować tu i tam, krążyć.; Pokonywać dłuższy szlak.

Dlatego właśnie, z tego też powodu.; Zatem w konsekwencji.; W wyniku wyżej wspomnianych faktów.

Przekopać się, podkopać.; Włamać się (np. przez ścianę).; Otworzyć przejście siłą.

Ponieważ, dlatego że.; Z tego powodu.; Wskazanie na logiczną przyczynę.

Dwojaki, podwójny.; Mający dwie warstwy lub aspekty.; Dwukrotnie większy.

Dwa razy, podwójnie, dwukrotnie.; Powtórnie, ponownie.

O dwóch ostrzach, obosieczny.; Rozdwojony na końcu (jak ujście rzeki).; Wielokrotnie tnący z różnych stron.

Dwa tysiące.; Stosowane w podliczeniach większych grup.; Przybliżone określenie dużej ilości.

Przecedzać, filtrować.; Przelać przez sitko/filtr.; Oczyszczać płyn z zanieczyszczeń.

Niezgoda, waśń.; Rozłam, podział.; Bunt wywołujący zamęt.

Rozcinać na dwie części (ekstremalna kara).; Okrutnie ubiczować (przenośnia).; Przerzynać człowieka na dwoje (rzadko).

Cierpieć pragnienie, brak wody.; Tęsknić za duchowym zaspokojeniem.; Boleśnie odczuwać brak czegoś ożywczego.

Pragnienie, brak wody.; Skrajne odwodnienie.; Metaforyczny głód wody.

Prześladowanie.; Gnębienie z powodu poglądów.; Ciągły ucisk wrogi.

Gonić, ścigać.; Prześladować, dręczyć.; Zabiegać gorliwie (pozytywnie).

Zarządzenie, dekret, nakaz.; Przepis prawny/religijny.; Postanowienie władcze lub apostolskie.

Zarządzić, nakazać.; Ogłosić obowiązujące rozporządzenie.; Poddać się czyjemuś nakazowi (rzadko).

Myśleć, sądzić, przypuszczać.; Wydawać się, uchodzić za kogoś/coś.; Rozważać możliwość.

Badać, testować (np. metale).; Uznawać za wartościowe po próbie.; Zaaprobować, przyjąć za godne.

Próba, proces sprawdzania.; Narzędzie testu.; Metoda wykazania prawdziwości czegoś.

Sprawdzony, przyjęty.; Godny aprobaty (jak dobra moneta).; Uznany za zdatny po badaniu.

Belka drewniana.; Kawał drewna w konstrukcji.; Przeszkoda w oku (przenośnia Mt 7).

Podstępny, oszukańczy.; Zwodniczy, używający kłamstwa.; Działający w ukryciu z niecnym zamiarem.

Oszukiwać, stosować podstęp.; Wprowadzać w błąd świadomie.; Knuć intrygi (rzadko).

Podstęp, oszustwo, zdrada.; Przebiegłość w działaniu.; Zwodzenie, manipulacja.

Fałszować, przekręcać prawdę.; Usidlać, zastawiać pułapkę.; Niszczyć treść przez zniekształcanie.

Dar, prezent.; Upominek.; Akt hojności.